Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 23

Devanagari script

कर्पूरैण मदामोद सोदरानिलवीजितम् । क्रीडामर्कटदंष्ट्राग्री कृतमाणिक्यदाडिमम्

Transliteration

karpūraiṇa madāmoda sodarānilavījitam | krīḍāmarkaṭadaṃṣṭrāgrī kṛtamāṇikyadāḍimam

Translation

کافور اور شہد آمیز سرور جیسی خوشبو والی ہوائیں اسے پنکھا جھلتی تھیں؛ اور یاقوت جیسے انار یوں دکھائی دیتے تھے گویا کھیلتے بندروں کے تیز دانتوں نے تراشے ہوں۔

Word by Word

• कर्पूरेण: with camphor
• कर्पूरेण: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: कर्पूर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन

• मद-आमोद: intoxicating fragrance
• मद-आमोद: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Noun
• Root: मद (प्रातिपदिक) + आमोद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासान्त-प्रातिपदिक); अत्र विशेषणार्थे (fragrance)

• स-उदर: kindred/akin
• स-उदर: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स (उपसर्ग/अव्ययार्थ) + उदर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; ‘समानोदर/सह-उदर’ भावः

• अनिल-वीजितम्: fanned by the breeze
• अनिल-वीजितम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अनिल (प्रातिपदिक) + √वीज् (धातु)
• Form: भूतकर्मणि क्त-प्रत्ययान्त (PPP) ‘वीजित’; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; ‘अनिलेन वीजितम्’

• क्रीडा-मर्कट-दंष्ट्रा-अग्री: with tips like a playful monkey’s teeth
• क्रीडा-मर्कट-दंष्ट्रा-अग्री: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: क्रीडा (प्रातिपदिक) + मर्कट (प्रातिपदिक) + दंष्ट्रा (प्रातिपदिक) + अग्रि/अग्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासान्त); ‘क्रीडायां मर्कटदंष्ट्राग्रि-’ इत्यर्थे, विशेषणवत्

• कृत-माणिक्य-दाडिमम्: a pomegranate made of rubies
• कृत-माणिक्य-दाडिमम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कृत (कृ धातोः क्त, कृदन्त) + माणिक्य (प्रातिपदिक) + दाडिम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; ‘माणिक्यैः कृतं दाडिमम्’

Speaker

Narrative voice within Kāśīkhaṇḍa (deductively: Skanda speaking to Agastya)

Visual Art Cues

Scene: Perfumed breezes waft through a garden; pomegranates glow like rubies, their surfaces marked as if nibbled by playful monkeys, creating jewel-like openings amid foliage.

Characters & Entities

• Kāśī
• karpūra (camphor)
• dāḍima (pomegranate)
• māṇikya (ruby)
• markaṭa (monkey)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The purity and auspiciousness of Kāśī are expressed through sensory abundance—fragrance, breeze, and jewel-like fruit—suggesting divine presence in the land itself.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kāśī-kṣetra in general, especially its pleasure-groves and sacred surroundings.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it is descriptive praise (māhātmya) rather than instruction.