Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 17

Devanagari script

पद्मरागेंद्रनीलार्चिरर्चिताट्टालकं क्वणत् । विद्रुमस्तंभशोभाढ्यं स्फुरत्स्फटिककुड्यवत्

Transliteration

padmarāgeṃdranīlārcirarcitāṭṭālakaṃ kvaṇat | vidrumastaṃbhaśobhāḍhyaṃ sphuratsphaṭikakuḍyavat

Translation

اس کی بلند چھتیں پدم راگ اور نیلم کی کرنوں سے مزین ہو کر گونجتی ہیں؛ مرجان کے ستونوں کی زیبائش سے بھرپور، اور اس کی دیواریں چمکتے ہوئے بلور کی مانند دمکتی ہیں۔

Word by Word

• पद्मराग: ruby
• पद्मराग: Visheshana (Qualifier/विशेषणाङ्ग)
• Type: Noun
• Root: पद्मराग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, प्रातिपदिक (gem-name); समासाङ्ग (पूर्वपद)

• इन्द्रनील: sapphire
• इन्द्रनील: Visheshana (Qualifier/विशेषणाङ्ग)
• Type: Noun
• Root: इन्द्रनील (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, प्रातिपदिक (gem-name); समासाङ्ग (मध्यपद)

• अर्चिस्: radiance, flame
• अर्चिस्: Visheshana (Qualifier/विशेषणाङ्ग)
• Type: Noun
• Root: अर्चिस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (as stem in compound: ‘radiance’); समासाङ्ग

• अर्चित: adorned/worshipped (with)
• अर्चित: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अर्च् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासाङ्ग

• अट्टालकम्: tower/lofty pavilion (adorned with ruby and sapphire radiance)
• अट्टालकम्: Karma/Adhikarana (Object/Locative sense in description)
• Type: Noun
• Root: अट्टालक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासः—पद्मराग-इन्द्रनील-अर्चिस्-अर्चित-अट्टालक (बहुपद-तत्पुरुषः: ‘ruby-sapphire-radiance-adorned tower’)

• क्वणत्: resounding, jingling
• क्वणत्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: क्वण् (धातु) + शतृ (कृदन्त)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त (present active participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषणम्

• विद्रुम: coral
• विद्रुम: Visheshana (Qualifier/विशेषणाङ्ग)
• Type: Noun
• Root: विद्रुम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, प्रातिपदिक (coral); समासाङ्ग (पूर्वपद)

• स्तम्भ: pillar
• स्तम्भ: Visheshana (Qualifier/विशेषणाङ्ग)
• Type: Noun
• Root: स्तम्भ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रातिपदिक (pillar); समासाङ्ग (मध्यपद)

• शोभा: splendour
• शोभा: Visheshana (Qualifier/विशेषणाङ्ग)
• Type: Noun
• Root: शोभा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रातिपदिक (splendour); समासाङ्ग

• आढ्यम्: rich/abounding (in)
• आढ्यम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: आढ्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासः—विद्रुम-स्तम्भ-शोभा-आढ्य (तत्पुरुषः: ‘rich in the splendour of coral pillars’)

• स्फुरत्: shining, flashing
• स्फुरत्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्फुर् (धातु) + शतृ (कृदन्त)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त, नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासाङ्ग

• स्फटिक: crystal
• स्फटिक: Visheshana (Qualifier/विशेषणाङ्ग)
• Type: Noun
• Root: स्फटिक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, प्रातिपदिक (crystal); समासाङ्ग

• कुड्य: wall
• कुड्य: Upamana (Standard of comparison/उपमान)
• Type: Noun
• Root: कुड्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रातिपदिक (wall); समासः—स्फुरत्-स्फटिक-कुड्य (तत्पुरुषः: ‘wall of shining crystal’)

• वत्: like, as
• वत्: Upamana (Comparative marker/उपमानसूचक)
• Type: Indeclinable
• Root: वत् (तद्धित/अव्यय-प्राय)
• Form: उपमानवाचक-अव्यय (comparative particle ‘like’)

Speaker

Pūrṇabhadra (within Skanda’s narration)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Avimukta-Kāśī

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A luminous palace/temple complex in Kāśī: high terraces shimmering with ruby and sapphire radiance; coral-red pillars; walls flashing like crystal, as if the whole structure is made of gems.

Characters & Entities

• Pūrṇabhadra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

It heightens the contrast between external luxury and inner dissatisfaction—supporting the Purāṇic theme that dharma and fulfilment outweigh opulence.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Not specified in this verse; it is part of the Kāśīkhaṇḍa narrative context.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.