Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 34

Devanagari script

शुंडादंडेन करटिः सिंहं कंडूयतेऽभयः । अष्टापदांके स्वपिति केसरी केसरोद्भटः

Transliteration

śuṃḍādaṃḍena karaṭiḥ siṃhaṃ kaṃḍūyate'bhayaḥ | aṣṭāpadāṃke svapiti kesarī kesarodbhaṭaḥ

Translation

نڈر کاشی میں ہاتھی اپنی سونڈ کے ڈنڈے سے شیر کو کھجلاتا ہے؛ اور گھنی ایال والا، جلال سے درخشاں شیر ہاتھی کی گود میں بےخوف سو جاتا ہے۔

Word by Word

• शुण्डा-दण्डेन: with the trunk-staff (i.e., by the elephant’s trunk)
• शुण्डा-दण्डेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: शुण्डा (प्रातिपदिक) + दण्ड (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण/Instrumental), एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (शुण्डायाः दण्डः)

• करटिः: the elephant
• करटिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: करटि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• सिंहम्: the lion
• सिंहम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सिंह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• कण्डूयते: scratches (causes to itch / rubs)
• कण्डूयते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कण्डूय् (धातु)
• Form: लट्-लकार (वर्तमान), प्रथम-पुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

• अभयः: fearless
• अभयः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: अभय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (करटिः)

• अष्टापद-अङ्के: on the lap/haunch of the elephant (lit. eight-footed one)
• अष्टापद-अङ्के: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अष्टापद (प्रातिपदिक) + अङ्क (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण/Locative), एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (अष्टापदस्य अङ्कः)

• स्वपिति: sleeps
• स्वपिति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्वप् (धातु)
• Form: लट्-लकार (वर्तमान), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• केसरी: the lion
• केसरी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: केसरी (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• केसर-उद्भटः: with a splendid mane
• केसर-उद्भटः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: केसर (प्रातिपदिक) + उद्भट (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः तत्पुरुषः (केसरैः उद्भटः/केसर-सम्बन्धी उद्भटः); विशेषणम् (केसरी)

Speaker

Skanda

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī / Avimukta-kṣetra

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: In a serene forest-edge of Kāśī, an elephant gently scratches a reclining lion with its trunk like a staff; the lion, mane radiant, sleeps trustfully on the elephant’s lap—predator and prey in affectionate repose under an unseen Śiva-presence.

Characters & Entities

• Kāśī
• Siṃha (lion)
• Karaṭi (elephant)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Kāśī is portrayed as an abhaya-kṣetra (field of fearlessness) where even innate hostility dissolves, symbolizing the pacifying power of Śiva’s sacred space.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kāśī (Vārāṇasī) as a whole—its sacred kṣetra is praised rather than a single named tīrtha in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

None in this verse; it is a descriptive mahātmya illustrating Kāśī’s sanctifying influence.