Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 59

Devanagari script

चांपेयलोचना चारुश्चार्वंगी चारुगामिनी । चार्या चारित्रनिलया चित्रकृच्चित्ररूपिणी

Transliteration

cāṃpeyalocanā cāruścārvaṃgī cārugāminī | cāryā cāritranilayā citrakṛccitrarūpiṇī

Translation

اس کی آنکھیں چامپیہ کے پھول جیسی ہیں؛ وہ دلکش ہے، خوش اندام اور دل موہ لینے والی چال والی۔ وہ نیک سیرت کے لائق، بلند کردار کا مسکن ہے۔ وہ عجائب کارنامے رچنے والی، خود بھی عجیب و غریب حسن کی مالک ہے۔

Word by Word

• चांपेयलोचना: with champaka-like eyes
• चांपेयलोचना: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: चाम्पेय (प्रातिपदिक) + लोचन (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (चाम्पेयस्य लोचने यस्याः / चाम्पेय-लोचना)

• चारुः: beautiful
• चारुः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: चारु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; पाठे स्त्रीलिङ्ग-समन्वयार्थं ‘चारुः’ इति रूपं छन्दसि/समासान्त-प्रयोगः (intended: beautiful)

• चार्वङ्गी: having lovely limbs
• चार्वङ्गी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: चारु (प्रातिपदिक) + अङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; बहुव्रीहि (चारूणि अङ्गानि यस्याः)

• चारुगामिनी: gracefully moving
• चारुगामिनी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: चारु (प्रातिपदिक) + गामिन् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्मधारय (चारु गामिनी)

• चार्या: right conduct; noble practice
• चार्या: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: चार्य (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; ‘चार्या’ = आचार/व्रत/सदाचार (conduct)

• चारित्रनिलया: abode of good character
• चारित्रनिलया: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: चारित्र (प्रातिपदिक) + निलय (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (चारित्रस्य निलया)

• चित्रकृत्: maker of wonders
• चित्रकृत्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: चित्र (प्रातिपदिक) + कृत् (कृदन्त; कृ धातु, कृत्-प्रत्यय)
• Form: स्त्रीलिङ्ग/पुंलिङ्ग (कृत्-शब्द), प्रथमा (1st), एकवचन; तत्पुरुष (चित्रं करोति)

• चित्ररूपिणी: of wondrous form
• चित्ररूपिणी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: चित्र (प्रातिपदिक) + रूपिन् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; तत्पुरुष (चित्रं रूपं यस्याः)

Speaker

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa commonly Skanda → Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī (Avimukta-kṣetra)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Pilgrimage audience within Kāśī-mahātmya

Visual Art Cues

Scene: Devī with campaka-like eyes and graceful gait moves through Kāśī’s lanes; her presence inspires devotees to adopt dignified conduct; wondrous works appear as subtle miracles of transformation.

Characters & Entities

• Devī (Śakti)
• Kāśī (contextual)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

True devotion unites beauty with dharma: the Goddess embodies both charm and impeccable character, inspiring righteous living in Kāśī.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kāśī (Vārāṇasī), as the wider māhātmya framework in which this nāma-stuti is placed.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit prescription; the implied discipline is devotional recitation coupled with cāritra (ethical conduct).