Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 70

Devanagari script

अविमुक्तं न मुंचेत संसारभयमोचनम् । प्राप्य विश्वेश्वरं देवं न स भूयोऽभिजायते

Transliteration

avimuktaṃ na muṃceta saṃsārabhayamocanam | prāpya viśveśvaraṃ devaṃ na sa bhūyo'bhijāyate

Translation

اویمکت کو نہیں چھوڑنا چاہیے، جو سنسار کے خوف کو مٹانے والا ہے؛ وہاں وِشوَیشور دیو کو پا کر انسان پھر دوبارہ پیدا نہیں ہوتا۔

Word by Word

• अविमुक्तम्: Avimukta
• अविमुक्तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अविमुक्त (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; कर्म

• न: not
• न: Pratishedha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध (negation particle)

• मुंचेत: should abandon
• मुंचेत: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √मुच् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद

• संसारभयमोचनम्: remover of fear of worldly existence
• संसारभयमोचनम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: संसार-भय-मोचन (प्रातिपदिक); संसार (प्रातिपदिक) + भय (प्रातिपदिक) + मोचन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; बहुपद-तत्पुरुष; विशेषण अविमुक्तम् इति (that which removes fear of saṃsāra)

• प्राप्य: having attained
• प्राप्य: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र√आप् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्यय; पूर्वकालिक क्रिया (having attained)

• विश्वेश्वरम्: Viśveśvara (Lord of the universe)
• विश्वेश्वरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: विश्व-ईश्वर (प्रातिपदिक); विश्व (प्रातिपदिक) + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (विश्वस्य ईश्वरः)

• देवम्: the god
• देवम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; अप्पोजिशन (विश्वेश्वरम् इति)

• न: not
• न: Pratishedha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध (negation particle)

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• भूयः: again
• भूयः: Visheshana (Adverbial qualifier/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: भूयस्/भूयः (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण (again/further)

• अभिजायते: is born again
• अभिजायते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अभि√जन् (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; आत्मनेपद

Speaker

Skanda

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Avimukta; Viśveśvara

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A devotee stands before Viśveśvara’s liṅga in the sanctum; the dark ocean of saṃsāra behind him parts; a fear-shadow dissolves; the devotee’s path forward is a calm, luminous corridor—symbolizing no return to birth.

Characters & Entities

• Avimukta (Kāśī)
• Viśveśvara (Śiva)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Clinging to Avimukta and attaining Viśveśvara is portrayed as freedom from saṃsāra and rebirth.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Avimukta in Kāśī, specifically linked with Viśveśvara (Śiva).

What ritualistic prescription is mentioned?

Do not leave Avimukta; seek/attain Viśveśvara (Śiva-darśana/attainment implied).