Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 61

Devanagari script

यस्तु मासं वसेद्धीरो लघ्वाहारो जितेंद्रियः । सर्वं तेन व्रतं चीर्णं दिव्यं पाशुपतं भवेत्

Transliteration

yastu māsaṃ vaseddhīro laghvāhāro jiteṃdriyaḥ | sarvaṃ tena vrataṃ cīrṇaṃ divyaṃ pāśupataṃ bhavet

Translation

جو شخص ثابت قدم دل کے ساتھ ایک ماہ کاشی/اوِمُکت میں رہے، کم خوراکی اختیار کرے اور حواس کو قابو میں رکھے—وہ اسی عمل سے تمام ورت پورے کر لیتا ہے؛ یہ دیویہ پاشوپت ورت بن جاتا ہے جو شِو کو خوش کرتا ہے۔

Word by Word

• यः: who
• यः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन

• तु: indeed/but
• तु: Sambandha (सम्बन्ध/connector)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: निपात (particle/emphasis)

• मासम्: a month
• मासम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: मास (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन

• वसेत्: should dwell
• वसेत्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वस् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद

• धीरेः: steadfast
• धीरेः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: धीर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण

• लघु-आहारः: of light diet
• लघु-आहारः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: लघु (प्रातिपदिक) + आहार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी/कर्मधारयार्थे तत्पुरुषः (light as food / having light diet)

• जित-इन्द्रियः: self-controlled
• जित-इन्द्रियः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: जित (कृदन्त; √जि) + इन्द्रिय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण; तत्पुरुषः (indriyas conquered)

• सर्वम्: entire/whole
• सर्वम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; अत्र कर्म/विशेष्य-सम्बन्धे

• तेन: by him/thereby
• तेन: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), एकवचन

• व्रतम्: vow/observance
• व्रतम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: व्रत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• चीर्णम्: performed/observed
• चीर्णम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: चर् (धातु) → चीर्ण (कृदन्त; क्त-प्रत्यय, past passive participle)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; क्तान्त-विशेषण (performed)

• दिव्यम्: divine
• दिव्यम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: दिव्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण

• पाशुपतम्: Pāśupata (of Śiva)
• पाशुपतम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: पाशुपत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण

• भवेत्: would become/is deemed
• भवेत्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद

Speaker

Skanda

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Avimukta-Kṣetra (Kāśī)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Not specified in the provided excerpt

Visual Art Cues

Scene: A restrained pilgrim-resident in Kāśī, simple attire, minimal food, calm gaze; behind him the ghāṭs and a Śiva-liṅga shrine, suggesting that disciplined residence itself is Pāśupata-vrata.

Characters & Entities

• Avimukta (Kāśī)
• Paśupati (Śiva)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Disciplined residence in Kāśī with sense-control is itself a complete, Śiva-pleasing vow.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Avimukta-kṣetra—Kāśī (Vārāṇasī), the unforsaken sacred field of Śiva.

What ritualistic prescription is mentioned?

A month-long stay with light diet (laghvāhāra) and restraint of the senses (jitendriya).