Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 62

Devanagari script

संवत्सरं वसंस्तत्र जितक्रोधो जितेंद्रियः । अपरस्वविपुष्टांगः परान्नपरिवर्जकः

Transliteration

saṃvatsaraṃ vasaṃstatra jitakrodho jiteṃdriyaḥ | aparasvavipuṣṭāṃgaḥ parānnaparivarjakaḥ

Translation

جو وہاں پورا ایک سال رہے—غصّہ کو مغلوب کرے اور حواس پر قابو رکھے—نہ دوسروں کے مال سے اپنے بدن کو پرورش دے، اور نہ دوسروں کی پیش کی ہوئی غذا کو رد کرے؛ وہ اس مقدّس قیام کا درست پھل پاتا ہے۔

Word by Word

• संवत्सरम्: a year
• संवत्सरम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: संवत्सर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• वसन्: dwelling
• वसन्: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: वस् (धातु) → वसत् (कृदन्त; शतृ-प्रत्यय, present active participle)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; वर्तमानकाले कर्तरि कृदन्तः

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (locative adverb)

• जित-क्रोधः: having conquered anger
• जित-क्रोधः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: जित (कृदन्त; √जि) + क्रोध (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण; तत्पुरुषः (anger conquered)

• जित-इन्द्रियः: self-controlled
• जित-इन्द्रियः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: जित (कृदन्त; √जि) + इन्द्रिय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण

• अपर-स्व-विपुष्ट-अङ्गः: with lean/under-nourished limbs
• अपर-स्व-विपुष्ट-अङ्गः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: अपर (प्रातिपदिक) + स्व (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + विपुष्ट (कृदन्त; √पुष् + वि, क्त) + अङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; बहुव्रीहिः (whose limbs are not well-nourished/lean-bodied)

• पर-अन्न-परिवर्जकः: avoiding others’ food
• पर-अन्न-परिवर्जकः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: पर (प्रातिपदिक) + अन्न (प्रातिपदिक) + परिवर्जक (प्रातिपदिक; √वृज्/वर्ज् + परि, ण्वुल्)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण; तत्पुरुषः (one who avoids others' food)

Speaker

Skanda

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Avimukta-Kṣetra (Kāśī)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Not specified in the provided excerpt

Visual Art Cues

Scene: A long-term Kāśī resident calmly receiving a simple meal offered by townsfolk, refusing neither with pride nor seeking luxury; his posture shows restraint, with a subdued aura of angerlessness.

Characters & Entities

• Avimukta (Kāśī)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Residence in Kāśī should be joined with inner mastery—especially over anger and the senses—and with non-greed.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Avimukta (Kāśī/Vārāṇasī), revered as Śiva’s unforsaken kṣetra.

What ritualistic prescription is mentioned?

A year-long stay marked by self-control and ethical living—avoiding enrichment through others’ wealth while accepting offered alms without disdain.