Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 27

Devanagari script

अमूर्तं यत्परं ब्रह्म समूर्तं श्रुतिचोदितम् । सर्वव्यापि सदा नित्यं सत्यं द्वैतविवर्जितम्

Transliteration

amūrtaṃ yatparaṃ brahma samūrtaṃ śruticoditam | sarvavyāpi sadā nityaṃ satyaṃ dvaitavivarjitam

Translation

وہ پرم برہمن جو بے صورت ہے، ویدوں (شروتی) نے اسی کو صورت اختیار کرنے والا بھی بتایا ہے۔ وہ سب میں رچا بسا، ہمیشہ ابدی، حقیقی اور دوئی سے پاک ہے۔

Word by Word

• अमूर्तम्: formless
• अमूर्तम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अ + मूर्त (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; विशेषण (neut. nom./acc. sg.)

• यत्: which
• यत्: Sambandha (Relative/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सम्बन्धक सर्वनाम (relative pronoun)

• परम्: supreme
• परम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण

• ब्रह्म: Brahman
• ब्रह्म: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन

• समूर्तम्: with form, embodied
• समूर्तम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स + मूर्त (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण

• श्रुतिचोदितम्: enjoined by the Vedas
• श्रुतिचोदितम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: श्रुति + चोदित (प्रातिपदिक; चुद् धातु → चोदित, क्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; भूतकर्मणि कृदन्त (kta); ‘श्रुत्या चोदितम्’

• सर्वव्यापि: all-pervading
• सर्वव्यापि: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व + व्यापिन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण (indeclinable-stem -in, used as adj.)

• सदा: always
• सदा: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: सदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (adverb of time)

• नित्यम्: eternal, constantly
• नित्यम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: नित्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण/क्रियाविशेषणवत् (as adj./adverb)

• सत्यम्: true, real
• सत्यम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सत्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण

• द्वैतविवर्जितम्: devoid of duality
• द्वैतविवर्जितम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: द्वैत + विवर्जित (प्रातिपदिक; वर्ज् धातु → विवर्जित, क्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; भूतकर्मणि कृदन्त (kta); ‘द्वैतात् विवर्जितम्’

Speaker

Skanda

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī (Avimukta)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Naimiṣāraṇya sages / internal Kāśī interlocutors

Visual Art Cues

Scene: A split-yet-unified depiction: the formless expanse of Brahman merging into a tangible deity-form worshipped in Kāśī, with the Ganga and temples as setting.

Characters & Entities

• Brahman
• Śruti (Vedas)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The Absolute can be approached both as formless truth and as a worshipful form—supporting both jñāna and bhakti within dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No site is directly named; in the Kāśī context, the teaching undergirds worship of Viśveśvara as Brahman-with-form.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it is philosophical instruction.