Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 37

Devanagari script

नार्यावर्तसुमो देशो न काशी सदृशी पुरी । न विश्वेश समं लिंगं क्वापि बह्मांडमंडले

Transliteration

nāryāvartasumo deśo na kāśī sadṛśī purī | na viśveśa samaṃ liṃgaṃ kvāpi bahmāṃḍamaṃḍale

Translation

آریاورت جیسی برتر سرزمین کوئی نہیں؛ کاشی جیسا شہر کوئی نہیں؛ اور پورے برہمانڈ کے دائرے میں وِشوِیش کے برابر کوئی لِنگ کہیں نہیں۔

Word by Word

• न: not
• न: Sambandha (Negation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक-अव्यय (negative particle)

• आर्यावर्त-सुमः: excellent like Āryāvarta / best in Āryāvarta
• आर्यावर्त-सुमः: Visheshana (Adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: आर्यावर्त (प्रातिपदिक) + सुम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विशेषण (देशस्य)

• देशः: country/region
• देशः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• न: not
• न: Sambandha (Negation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक-अव्यय

• काशी: Kāśī (Vārāṇasī)
• काशी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: काशी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• सदृशी: similar/equal
• सदृशी: Visheshana (Adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सदृश (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विशेषण (पुरी)

• पुरी: city
• पुरी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पुरी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• न: not
• न: Sambandha (Negation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक-अव्यय

• विश्वेश: Viśveśa (Lord of the universe)
• विश्वेश: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विश्वेश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; संबोधनार्थे अपि प्रयुज्यते (name)

• समम्: equal
• समम्: Visheshana (Adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; विशेषण (लिङ्गम्)

• लिङ्गम्: liṅga (Śiva-emblem)
• लिङ्गम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: लिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• क्वापि: anywhere
• क्वापि: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: क्व (अव्यय) + अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक-अव्यय (locative adverb)

• ब्रह्माण्ड-मण्डले: in the cosmic sphere (of the universe)
• ब्रह्माण्ड-मण्डले: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्माण्ड (प्रातिपदिक) + मण्डल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; अधिकरण

Speaker

Skanda (deduced, Kāśīkhaṇḍa context)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī (Vārāṇasī) — Viśveśvara

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: null

Visual Art Cues

Scene: A panoramic vision of Āryāvarta leading to the luminous city of Kāśī on the Gaṅgā, culminating in the Viśveśvara liṅga radiating as the cosmic center; devotees in reverent stuti posture.

Characters & Entities

• Āryāvarta
• Kāśī (Vārāṇasī)
• Viśveśvara (Viśveśa)
• Śiva-liṅga

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Kāśī is proclaimed uniquely supreme as a liberating city, and Viśveśvara is affirmed as the unparalleled cosmic Lord in liṅga-form.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kāśī (Vārāṇasī) and the Viśveśvara (Viśvanātha) liṅga of Kāśī.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit rite; the verse functions as mahātmya—motivating darśana and worship of Viśveśvara in Kāśī.