Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 78

Devanagari script

भूतावली तमालोक्य स्फुरच्चक्रसुदर्शनम् । ज्वालामालाकुलं तीव्रं रक्षंतं परितो ध्रुवम्

Transliteration

bhūtāvalī tamālokya sphuraccakrasudarśanam | jvālāmālākulaṃ tīvraṃ rakṣaṃtaṃ parito dhruvam

Translation

چمکتے ہوئے سُدرشن چکر کو دیکھ کر—شعلوں کی مالاؤں میں گھرا، نہایت تیز—جو دھرو کو ہر سمت ثابت قدمی سے بچا رہا تھا، بھوتوں کی جماعت پر دہشت طاری ہو گئی۔

Word by Word

• भूतावली: the host of spirits
• भूतावली: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भूत + आवली (प्रातिपदिक; समास)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (भूतानाम् आवली)

• तम्: that (discus)/it
• तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• आलोक्य: having seen
• आलोक्य: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ + √लोक् (धातु) + ल्यप् (कृदन्त)
• Form: क्त्वान्त/ल्यपन्त अव्ययकृदन्त (gerund), ‘having seen’

• स्फुरच्चक्रसुदर्शनम्: the flashing Sudarśana discus
• स्फुरच्चक्रसुदर्शनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्फुरत् (कृदन्त) + चक्र + सुदर्शन (प्रातिपदिक; समास)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; बहुपद-कर्मधारयः—‘स्फुरत् चक्रं (यत्) सुदर्शनम्’

• ज्वालामालाकुलम्: filled with a garland of flames
• ज्वालामालाकुलम्: Visheshana (Adjectival to चक्र)
• Type: Adjective
• Root: ज्वाला + माला + आकुल (प्रातिपदिक; समास)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तृतीया/षष्ठी-तत्पुरुषार्थः—‘ज्वालामालया आकुलम्’ (filled with garlands of flames)

• तीव्रम्: fierce
• तीव्रम्: Visheshana (Adjectival)
• Type: Adjective
• Root: तीव्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• रक्षन्तम्: protecting
• रक्षन्तम्: Visheshana (Participial to चक्र)
• Type: Verb
• Root: √रक्ष् (धातु) + शतृ (कृदन्त)
• Form: वर्तमान-कृदन्त (शतृ), नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘protecting’

• परितः: around
• परितः: Adhikarana (Locative sense/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: परितः (अव्यय)
• Form: अव्यय; ‘around’

• ध्रुवम्: surely; steadily
• ध्रुवम्: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: ध्रुव (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; क्रियाविशेषणार्थे अपि (certainly/steadily)

Speaker

Skanda (deduced; Kāśīkhaṇḍa narration, commonly Skanda to Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī-kṣetra (contextual)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: The bhūta-host beholds Sudarśana flashing with intense flames, forming a constant guard around Dhruva; their faces show alarm and hesitation at the fiery boundary.

Characters & Entities

• Bhūtāvalī
• Sudarśana Cakra
• Dhruva

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Steadfastness in dharma draws a protective spiritual perimeter; negativity cannot breach the fire of divine guardianship.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Kāśīkhaṇḍa context celebrates Kāśī; this specific verse is narrative and does not name a distinct tirtha.

What ritualistic prescription is mentioned?

None stated; the focus is on the protective fruit of tapas and devotion.