Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 110

Devanagari script

उत्फुल्लपद्मनयना निर्मिताः सुकृतार्थिनः । तावेव चरणौ धन्यौ काशीमभिप्रयायिनौ

Transliteration

utphullapadmanayanā nirmitāḥ sukṛtārthinaḥ | tāveva caraṇau dhanyau kāśīmabhiprayāyinau

Translation

کنول نینوں والے ثواب کے طالب بنائے گئے؛ واقعی مبارک ہیں وہی قدم جو کاشی کی طرف روانہ ہوتے ہیں۔

Word by Word

• उत्फुल्लपद्मनयनाः: having eyes like fully-bloomed lotuses
• उत्फुल्लपद्मनयनाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: उत्फुल्ल (कृदन्त/विशेषण) + पद्म (प्रातिपदिक) + नयन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; समासः—(उत्फुल्लपद्म) इव नयनानि यस्य/येषां ते (उपमान-तत्पुरुष/कर्मधारय-प्राय)

• निर्मिताः: created, fashioned
• निर्मिताः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: निर्मा (धातु) √मा (माने/मितौ) + नि-उपसर्ग; क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; कर्मणि-भावः—‘made/created’

• सुकृतार्थिनः: seekers of merit
• सुकृतार्थिनः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सु-कृत (प्रातिपदिक; ‘good deed/merit’) + अर्थिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; षष्ठी/तत्पुरुष-प्रायः—सुकृतस्य अर्थिनः (merit-seekers)

• तौ: those two
• तौ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), द्विवचन; सर्वनाम

• एव: indeed, only
• एव: Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: निपात (particle/emphasis)

• चरणौ: (their) two feet
• चरणौ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: चरण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन

• धन्यौ: blessed, fortunate
• धन्यौ: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: धन्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; विशेषणम् (qualifier)

• काशीम्: Kāśī
• काशीम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: काशी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन

• अभिप्रयायिनौ: going towards (Kāśī)
• अभिप्रयायिनौ: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अभि-प्र-या (धातु) √या (गत्यर्थ) + णिनि/इनि (कृदन्त-प्रातिपदिक ‘-in’)
• Form: कृदन्त-प्रातिपदिक (गत्यर्थक); पुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; ‘going towards’

Speaker

Skanda (deduced for Kāśīkhaṇḍa dialogue context)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī (Avimukta-kṣetra)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: null

Visual Art Cues

Scene: A pair of lotus-eyed devotees, travel-worn yet radiant, set out on a sacred road toward Kāśī; their feet are foregrounded as ‘blessed’, with subtle divine light guiding the path.

Characters & Entities

• Kāśī (Vārāṇasī)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Even the intention and act of journeying to Kāśī is praised as an embodiment of merit-seeking and spiritual fortune.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kāśī (Vārāṇasī) is directly glorified as the sacred destination.

What ritualistic prescription is mentioned?

Tīrtha-yātrā (pilgrimage) to Kāśī is implicitly recommended.