Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 95

Devanagari script

यायजूके कुले जन्म क्वक्व मे व्यसनं तथा । अहो बलीयान्स विधिर्भाविकर्मानुसंधयेत्

Transliteration

yāyajūke kule janma kvakva me vyasanaṃ tathā | aho balīyānsa vidhirbhāvikarmānusaṃdhayet

Translation

یایجوک پجاری خاندان میں جنم ہوا—پھر بھی یہ مصیبت مجھ پر کہاں اور کیسے آ پڑی! ہائے، ودھی (تقدیر) بڑی زور آور ہے؛ وہ آنے والے کرموں کے پھل کی ڈور ہی کا پیچھا کرتی ہے۔

Word by Word

• यायजूके: in the Yāyajūka (family/clan)
• यायजूके: विशेषण
• Type: Adjective
• Root: यायजूक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; विशेषण (qualifying कुले)

• कुले: in a family
• कुले: अधिकरण (Location)
• Type: Noun
• Root: कुल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन

• जन्म: birth
• जन्म: कर्ता (Subject)
• Type: Noun
• Root: जन्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• क्व: where
• क्व: क्रियाविशेषण
• Type: Indeclinable
• Root: क्व (अव्यय)
• Form: अव्यय, प्रश्नवाचक (where)

• क्व: where (on the other hand)
• क्व: क्रियाविशेषण
• Type: Indeclinable
• Root: क्व (अव्यय)
• Form: अव्यय, पुनरुक्ति (emphatic repetition)

• मे: my
• मे: सम्बन्ध (Genitive)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6th), एकवचन; मम (of me)

• व्यसनम्: misfortune, calamity
• व्यसनम्: कर्ता (Subject)
• Type: Noun
• Root: व्यसन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• तथा: thus
• तथा: क्रियाविशेषण
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय, प्रकारवाचक (thus/so)

• अहो: alas!
• अहो: भावप्रकाशक
• Type: Indeclinable
• Root: अहो (अव्यय)
• Form: अव्यय, विस्मय/खेदसूचक निपात (exclamation)

• बलीयान्: stronger, more powerful
• बलीयान्: विशेषण
• Type: Adjective
• Root: बलिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तुलनात्मक (comparative): बलीयान् (stronger)

• सः: that (he/it)
• सः: कर्ता (Subject)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• विधिः: fate, ordinance
• विधिः: कर्ता (Subject)
• Type: Noun
• Root: विधि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• भाविकर्म: future karma
• भाविकर्म: कर्म (Object)
• Type: Noun
• Root: भावि (कृदन्त-प्रातिपदिक) + कर्म (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्मधारय: भावि कर्म (future deed/karma)

• अनुसन्धयेत्: would pursue/bring about
• अनुसन्धयेत्: क्रिया (Action)
• Type: Verb
• Root: अनु+सम्+धा (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; धातु: धा (to place/attend), उपसर्ग: अनु+सम्; अर्थ: अनुसन्धत्ते/अनुसन्धयेत् (would follow/trace)

Speaker

Skanda (narrating to Agastya, Kāśīkhaṇḍa frame)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī (contextual)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: The youth gestures to his sacred thread and priestly markers, then looks upward in helpless lament, as if confronting the unseen law of karma.

Characters & Entities

• karma
• vidhi
• yāyajūka

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Social status or birth does not cancel karma; one must respond through dharma and right effort even amid destiny’s pressure.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Not named in this verse; it is part of the Kāśīkhaṇḍa’s larger Kāśī-centered spiritual narrative.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.