Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 16

Devanagari script

उदुंबरैरंबरगैरनंतफलमालितैः । ब्रह्मांडकोटीर्बिभ्रंतमनंतमिव सर्वतः

Transliteration

uduṃbarairaṃbaragairanaṃtaphalamālitaiḥ | brahmāṃḍakoṭīrbibhraṃtamanaṃtamiva sarvataḥ

Translation

اُدُمبَر اور اَمبرگا کے درختوں سے، جن پر بے شمار پھلوں کی مالائیں تھیں، وہ ہر سمت گویا خود لامحدود دکھائی دیتا تھا—جیسے لاتعداد کروڑوں برہمانڈوں کو تھامے ہوئے ہو۔

Word by Word

• उदुम्बरैः: with udumbara (cluster-fig) trees
• उदुम्बरैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: उदुम्बर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), बहुवचन

• अम्बरगैः: sky-going / reaching the sky
• अम्बरगैः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अम्बरग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; विशेषणम् (उदुम्बराणाम्)

• अनन्त-फल-मालितैः: adorned with countless fruits
• अनन्त-फल-मालितैः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अनन्त (प्रातिपदिक) + फल (प्रातिपदिक) + मालित (√माल्/मालि धातु, क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; समासः—तत्पुरुषः (अनन्तानि फलानि येषु/यैः मालिताः)

• ब्रह्माण्ड-कोटीः: crores of universes
• ब्रह्माण्ड-कोटीः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्माण्ड (प्रातिपदिक) + कोटि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), बहुवचन; समासः—तत्पुरुषः (ब्रह्माण्डानां कोटयः)

• बिभ्रन्तम्: bearing/holding
• बिभ्रन्तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Verb
• Root: भृ (√भृ धातु)
• Form: वर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त; पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• अनन्तम्: endless/infinite
• अनन्तम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अनन्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (तस्य)

• इव: as if
• इव: Sambandha (Simile marker/उपमा)
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय)
• Form: उपमावाचक अव्यय

• सर्वतः: on all sides/everywhere
• सर्वतः: Adhikarana (Scope/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: सर्वतः (अव्यय; सर्व + तस्)
• Form: अव्यय, क्रियाविशेषण (adverb)

Speaker

Skanda

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī-kṣetra (cosmic form depiction)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A boundless sacred orchard: udumbara and aṃbaraga trees hang heavy with innumerable fruits; the grove visually expands into a cosmic panorama, as if each fruit were a universe and the whole scene is Ananta manifest.

Characters & Entities

• Kāśī
• udumbara
• Ananta (Infinite)
• brahmāṇḍa (universes)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Kāśī is framed as a microcosm of the cosmos—its sacredness is ‘infinite’ and all-pervading.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kāśī-kṣetra in its cosmic aspect, as praised in Kāśīkhaṇḍa.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit ritual is stated here.