Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 41

Devanagari script

मज्जद्ब्रह्मांडखंडे च पतितं नाप्तपारकम् । क्रोशंतमवशं दीनं विषयव्या लकातरम्

Transliteration

majjadbrahmāṃḍakhaṃḍe ca patitaṃ nāptapārakam | krośaṃtamavaśaṃ dīnaṃ viṣayavyā lakātaram

Translation

اس وسیع برہمانڈ کے ایک ٹکڑے میں ڈوبتا ہوا میں گر پڑا ہوں، پار اترنے کا کوئی وسیلہ نہیں پاتا۔ بے بس اور درماندہ میں پکار اٹھتا ہوں، حواس کے موضوعات کے سانپوں سے دہشت زدہ۔

Word by Word

• मज्जत्: sinking
• मज्जत्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मज्ज् (धातु)
• Form: वर्तमानकृदन्त (Present active participle), पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग-सम्भाव्य; अत्र समास-पूर्वपदत्वात् अव्ययवत्; अर्थः ‘डूबत्/डूबन्तम्’

• ब्रह्माण्डखण्डे: in a fragment of the universe (cosmic egg)
• ब्रह्माण्डखण्डे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्माण्ड + खण्ड (प्रातिपदिक-समूह)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/Locative), एकवचन (Singular); समासः—ब्रह्माण्डस्य खण्डः (षष्ठी-तत्पुरुष)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय-बोधक (conjunction)

• पतितम्: fallen
• पतितम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: पतित (कृदन्त; पत् धातु)
• Form: भूतकृदन्त (Past active participle), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन (Singular); ‘माम्’ इत्यस्य विशेषणम् (understood)

• न: not
• न: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय; निषेध (negation particle)

• आप्तपारकम्: not having reached the far shore
• आप्तपारकम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: आप्त + पारक (प्रातिपदिक-समूह)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन (Singular); समासः—आप्तं पारं यस्य (नञ्-रहित; ‘having reached the far shore’)—अत्र ‘न’ सह ‘not having reached the far shore’

• क्रोशन्तम्: crying out
• क्रोशन्तम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: क्रुश् (धातु)
• Form: वर्तमानकृदन्त (Present active participle), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन (Singular)

• अवशम्: helpless
• अवशम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अवश (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन (Singular)

• दीनम्: wretched
• दीनम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दीन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन (Singular)

• विषयव्यालकातरम्: frightened by the serpent-like sense-objects
• विषयव्यालकातरम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: विषय + व्याल + कातर (प्रातिपदिक-समूह)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन (Singular); समासः—विषयाः व्यालाः इव (कर्मधारय-प्रायः) तैः कातरम् (‘terrified by the serpent-like sense-objects’)

Speaker

Sugrīva

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Setu-kṣetra / Rāmanātha

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A tiny figure (Sugrīva) clings to a broken raft amid cosmic waters; enormous serpent-forms rise as sense-objects; above, a calm luminous Śiva presence indicates rescue.

Characters & Entities

• Sugrīva
• Rāmanātha
• Rāmeśvara
• Śiva

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sense-objects intensify fear and bondage; recognizing helplessness becomes the doorway to wholehearted devotion and the search for liberation.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Rāmeśvaram/Setu, the sacred setting of the prayer to Rāmanātha.

What ritualistic prescription is mentioned?

None explicitly; the verse continues the prayerful mood of surrender.