Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 56

Devanagari script

कंपंते सर्वतेजांसि दृष्ट्वा पातिव्रतं महः । यावत्स्वलोमसंख्यास्ति तावत्कोट्ययुतानि च

Transliteration

kaṃpaṃte sarvatejāṃsi dṛṣṭvā pātivrataṃ mahaḥ | yāvatsvalomasaṃkhyāsti tāvatkoṭyayutāni ca

Translation

پتی ورتا کے اس عظیم جلال کو دیکھ کر سب نورانی قوتیں لرز اٹھتی ہیں؛ اور جتنے بدن پر بال ہیں، اتنے ہی کروڑوں اور دس ہزاروں کے برابر پُنّیہ پھل بڑھتا ہے۔

Word by Word

• कम्पन्ते: tremble
• कम्पन्ते: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √कम्प् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, बहुवचन; आत्मनेपद

• सर्वतेजांसि: all splendors/energies
• सर्वतेजांसि: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सर्व + तेजस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; कर्मधारयः (सर्वाणि तेजांसि)

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकाल-क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √दृश् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्यय; पूर्वक्रिया (having seen)

• पातिव्रतम्: wifely devotion (pātivratya)
• पातिव्रतम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: पातिव्रत (प्रातिपदिक; पति + व्रत)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; भाववाचक (the state/power of wifely devotion)

• महः: radiance, great splendor
• महः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: महस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; तेजोवाचक

• यावत्: as long as
• यावत्: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: यावत् (अव्यय/सम्बन्ध-शब्द)
• Form: परिमाणावधि-वाचक (correlative: 'as long as/as much as')

• स्वलोमसंख्या: the number of one's hairs
• स्वलोमसंख्या: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: स्व + लोम + संख्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; षष्ठी/तत्पुरुष-प्रायः (स्वस्य लोमानां संख्या)

• अस्ति: exists/is
• अस्ति: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √अस् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• तावत्: so many
• तावत्: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तावत् (अव्यय/सम्बन्ध-शब्द)
• Form: परिमाण-सम्बन्धवाचक (correlative: 'so much/that many')

• कोट्ययुतानि: crores and ten-thousands
• कोट्ययुतानि: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कोटि + अयुत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; इतरेतर-द्वन्द्वः (कोटयश्च अयुतानि च)

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (and)

Speaker

Deductively: Sūta (Lomaharṣaṇa) narrating within Brāhma Khaṇḍa context

Visual Art Cues

Scene: A vision of cosmic radiances—personified tejas—quivering before the pativratā’s splendor; alongside, symbolic counting imagery (hairs on the body) representing innumerable merit.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

It portrays pativratā-dharma as a source of immense spiritual radiance and immeasurable merit.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific pilgrimage site is named in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it is a merit-glorification (phalaśruti-style) statement.