Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 55
Devanagari script
यमदूताः पलायंते तामालोक्य पतिव्रताम् । तपनस्तप्यते नूनं दहनोपि च दह्यते
Transliteration
yamadūtāḥ palāyaṃte tāmālokya pativratām | tapanastapyate nūnaṃ dahanopi ca dahyate
Translation
اس پتی ورتا کو دیکھ کر یم کے دوت بھاگ جاتے ہیں؛ یقیناً سورج بھی جھلس اٹھتا ہے اور آگ بھی اس کی پاکیزہ تپش سے جلتی محسوس ہوتی ہے۔
Word by Word
यमदूताःYama's messengers
यमदूताः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयम + दूत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (यमस्य दूताः)
पलायन्तेflee away
पलायन्ते:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootपलाय् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, बहुवचन; आत्मनेपद
ताम्her
ताम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; सर्वनाम
आलोक्यhaving seen
आलोक्य:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeVerb
Rootआ + √लोक् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्यय; पूर्वक्रिया (having seen)
पतिव्रताम्the devoted wife
पतिव्रताम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootपति + व्रता (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; कर्मधारय/षष्ठी-तत्पुरुष-प्रायः (पतिं प्रति व्रता/पतिव्रता = devoted to husband)
तपनःthe Sun (the burner)
तपनः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतपन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
तप्यतेis scorched/tormented
तप्यते:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√तप् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद; कर्मणि-प्रयोगः (is heated/tormented)
नूनम्surely
नूनम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootनूनम् (अव्यय)
Formनिश्चयार्थक-अव्यय (particle of certainty: 'surely')
दहनःfire
दहनः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootदहन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
अपिalso
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसमुच्चय/अपि-कार-अव्यय (also/even)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction: 'and')
दह्यतेis burned
दह्यते:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√दह् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद; कर्मणि-प्रयोगः (is burned)
Speaker
Deductively: Sūta (Lomaharṣaṇa) narrating within Brāhma Khaṇḍa context
Visual Art Cues
Scene: Yamadūtas flee at the sight of a pativratā whose radiance is so intense that even Sūrya and Agni are said to feel ‘burned’—a hyperbolic image of spiritual brilliance.
Characters & Entities
Y
YamadūtasY
YamaS
Sūrya (Tapana)A
Agni (Dahana)FAQs
It uses hyperbolic imagery to assert that dharmic fidelity generates overpowering spiritual ‘tejas’.
No tīrtha is named in this verse.
None; it is a eulogy of pativratā power.