Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 89

Devanagari script

वाचोवेगं मनावेगं जिह्वावेगं च वर्ज येत् । गुह्यजान्यपि लोमानि तत्स्पर्शादशुचिर्भवेत

Transliteration

vācovegaṃ manāvegaṃ jihvāvegaṃ ca varja yet | guhyajānyapi lomāni tatsparśādaśucirbhaveta

Translation

زبان کی تیزی، دل و دماغ کی تیزی اور ذائقے کی بےقابو خواہش کو روکو۔ حتیٰ کہ پوشیدہ اعضا کے بال بھی—انہیں چھونے سے ناپاکی لاحق ہوتی ہے۔

Word by Word

• वाचः: of speech
• वाचः: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: वाच् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• वेगम्: impulse, force
• वेगम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वेग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• मनः: of the mind
• मनः: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: मनस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• वेगम्: impulse
• वेगम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वेग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• जिह्वा: of the tongue
• जिह्वा: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: जिह्वा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• वेगम्: impulse
• वेगम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वेग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• वर्जयेत्: should avoid
• वर्जयेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वृज् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• गुह्यजानि: secret things
• गुह्यजानि: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: गुह्य + जानि (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (गुह्यस्य जानि)

• अपि: also, even
• अपि: Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारण/समुच्चयार्थ (also/even)

• लोमानि: hairs
• लोमानि: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: लोमन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन

• तत्: of that
• तत्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन (सम्बन्धे)

• स्पर्शात्: from contact
• स्पर्शात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: स्पर्श (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (अपादान), एकवचन

• अशुचिः: impure
• अशुचिः: Kartṛ-predicative (कर्तृ-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अ-शुचि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (भवेत् इत्यस्य कर्तृ-सम्बन्धे)

• भवेत्: would become
• भवेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) to the sages (deduced)

Visual Art Cues

Scene: A disciplined ascetic/pilgrim seated in meditation, one hand raised in restraint, with symbolic depiction of ‘three impulses’ (speech, mind, tongue) subdued; nearby a bathing area indicating śauca observance.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Purity is both inner and outer: control of impulses and careful observance of cleanliness support dharma and spiritual steadiness.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific tīrtha is mentioned; the focus is on śauca (purity) and self-restraint.

What ritualistic prescription is mentioned?

It prescribes restraint of mental and verbal impulses and indicates contact-based impurity requiring cleanliness awareness.