Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 91

Devanagari script

सहायार्थं च सूर्यस्य यो द्विजो नांजलि त्रयम् । क्षिपेन्मंदेहनाशाय सोपि मंदेहतां व्रजेत्

Transliteration

sahāyārthaṃ ca sūryasya yo dvijo nāṃjali trayam | kṣipenmaṃdehanāśāya sopi maṃdehatāṃ vrajet

Translation

جو دِوِج (دو بار جنما) سورج کی مدد کے لیے مَندیہاؤں کے ناس کی نیت سے پانی کے تین اَنجلی اَرجھیا ڈالے—وہ بھی اگر آچار میں لغزش کرے تو ‘مَندیہا’ ہی کی حالت کو پہنچ جاتا ہے۔

Word by Word

• सहाय-अर्थम्: for help
• सहाय-अर्थम्: Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
• Type: Noun
• Root: सहाय (प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; तत्पुरुषः (सहायस्य अर्थः/सहायार्थः) — प्रयोजनार्थे

• च: and
• च: Samuccaya (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय (conjunction)

• सूर्यस्य: of the Sun
• सूर्यस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: सूर्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, षष्ठी (6th/सम्बन्ध), एकवचन

• यः: who
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन; सम्बन्ध-प्रत्यय (relative pronoun)

• द्विजः: a Brahmin (twice-born)
• द्विजः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन; यः इत्यस्य विशेषण/समनाधिकरण

• न: not
• न: Nishedha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय; निषेध (negation particle)

• अञ्जलि-त्रयम्: three handfuls (anjalis)
• अञ्जलि-त्रयम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अञ्जलि (प्रातिपदिक) + त्रय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; द्विगु-समासः (त्रयः अञ्जलयः)

• क्षिपेत्: should throw
• क्षिपेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: क्षिप् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

• मन्देह-नाशाय: for the destruction of the Mandehas
• मन्देह-नाशाय: Sampradana (Recipient/Purpose/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: मन्देह (प्रातिपदिक) + नाश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, चतुर्थी (4th/सम्प्रदान), एकवचन; तत्पुरुषः (मन्देहानां नाशः) — प्रयोजन/सम्प्रदानार्थे

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन; सर्वनाम

• अपि: also
• अपि: Sambandha/Emphasis (सम्बन्ध/बल)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; अपि-कार (also/even)

• मन्देह-ताम्: the state of being a Mandeha
• मन्देह-ताम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मन्देह (प्रातिपदिक) + ता (प्रत्यय; भाववाचक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; तद्धितान्त-भाववाचक (मन्देहत्वम्)

• व्रजेत्: would go / should go (become)
• व्रजेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: व्रज् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

Speaker

Traditional Purāṇic narrator (contextual instruction within Dharmāraṇya Khaṇḍa; speaker not explicit in the snippet)

Tirtha Mahatmya

Type: ghat

Visual Art Cues

Scene: A dvija offers three arghya handfuls toward the Sun; beside him, a shadow-form of a Maṇḍeha mirrors his posture—signifying that without ācāra the worshipper becomes what he opposes.

Characters & Entities

• Sūrya (Vivasvān)
• Maṇḍeha rākṣasas
• Dvija

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Daily rites are not optional: supporting dharma through nitya-karma (like arghya to Sūrya) safeguards one from spiritual downfall.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The passage is primarily a dharma-instruction within Dharmāraṇya Khaṇḍa, not a focused praise of a named tīrtha.

What ritualistic prescription is mentioned?

Offering three añjalis (three cupped handfuls) of water as arghya to Sūrya for Maṇḍeha-nāśa.