Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 89

Devanagari script

गायत्रीं शिरसा हीनां महाव्याहृतिपूर्व्विकाम् । प्रणवाद्यां जपंस्तिष्ठन्क्षिपेदंभोंजलि त्रयम्

Transliteration

gāyatrīṃ śirasā hīnāṃ mahāvyāhṛtipūrvvikām | praṇavādyāṃ japaṃstiṣṭhankṣipedaṃbhoṃjali trayam

Translation

کھڑے ہو کر گایتری کا جپ کرے—شِرس (سر والا حصہ) کے بغیر، مہا ویاهرتیوں کے ساتھ، پرنَو سے آغاز کر کے—اور پھر پانی کی تین اَنجلیاں نذر کرے۔

Word by Word

• गायत्रीम्: Gāyatrī (mantra)
• गायत्रीम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: गायत्री (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• शिरसा: with the head
• शिरसा: Karaṇa (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: शिरस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन

• हीनाम्: devoid of
• हीनाम्: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: हीन (प्रातिपदिक; √हा, क्त)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त विशेषण (गायत्रीम्)

• महाव्याहृतिपूर्विकाम्: preceded by the great vyāhṛtis
• महाव्याहृतिपूर्विकाम्: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: महा (प्रातिपदिक) + व्याहृति (प्रातिपदिक) + पूर्विका (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः—महाव्याहृतयः पूर्वं यस्याः सा (बहुपद-तत्पुरुष/निर्देश: 'preceded by the great vyāhṛtis')

• प्रणवाद्याम्: beginning with the praṇava (Oṃ)
• प्रणवाद्याम्: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्रणव (प्रातिपदिक) + आद्य (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः—प्रणवः आदिः यस्याः सा (तत्पुरुष: 'beginning with praṇava')

• जपन्: reciting
• जपन्: Karta (Agent/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: √जप् (धातु)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमान-कृदन्त (present participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• तिष्ठन्: standing
• तिष्ठन्: Karta (Agent/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: √स्था (धातु)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमान-कृदन्त, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• क्षिपेत्: should throw/cast
• क्षिपेत्: Kriyā (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √क्षिप् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• अम्भः: water
• अम्भः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अम्भस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• अञ्जलि: handful (añjali)
• अञ्जलि: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अञ्जलि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; (अञ्जलिं—acc sg; पाठे 'अञ्जलि' सन्ध्यभावेन)

• त्रयम्: three
• त्रयम्: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: त्रय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; संख्यावाचक विशेषण (अञ्जलि/अञ्जलिं)

Speaker

Skanda (deduced from Dharmāraṇya-khaṇḍa narrative style within Brahmakhaṇḍa)

Tirtha Mahatmya

Type: ghat

Visual Art Cues

Scene: At dawn or dusk, a practitioner stands facing the sun, reciting Gāyatrī with focused gaze, then offers three arghyas—three arcs of water glittering in the light.

Characters & Entities

• Gāyatrī
• Praṇava (Oṃ)
• Mahāvyāhṛti (great utterances)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Purification is secured through disciplined mantra-recitation (Gāyatrī with vyāhṛtis and Oṃ) coupled with a reverent water-offering.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific locality is named; the instruction is portable and aligns with tīrtha-dharma as practiced anywhere.

What ritualistic prescription is mentioned?

Standing, recite Gāyatrī (without the Śiras), preceded by Mahāvyāhṛtis and beginning with Praṇava, then offer/cast three añjalis of water.