Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 78

Devanagari script

भूतनाथं च संपूज्य व्याधिभिर्मुच्यते जनः । धर्मवापीं ततश्चैव चक्रे तत्र मनोरमाम्

Transliteration

bhūtanāthaṃ ca saṃpūjya vyādhibhirmucyate janaḥ | dharmavāpīṃ tataścaiva cakre tatra manoramām

Translation

بھوت ناتھ کی باقاعدہ پوجا کرنے سے انسان بیماریوں سے نجات پاتا ہے۔ پھر اسی جگہ اس نے دلکش ‘دھرم واپی’ (دھرم کا کنواں/تالاب) بھی بنائی۔

Word by Word

• भूतनाथम्: Bhūtanātha (Lord of beings)
• भूतनाथम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: भूत + नाथ (प्रातिपदिके)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; तत्पुरुषः (भूतानां नाथः)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्ययम् (conjunction)

• संपूज्य: having duly worshipped
• संपूज्य: Purvakala-kriya (Absolutive/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम् + पूज् (धातु) → संपूज्य (कृदन्त; ल्यप्/क्त्वा-समकक्ष)
• Form: अव्यय-कृदन्तम् (ल्यप्/क्त्वान्त-भावः), पूर्वकालिक-क्रिया (having worshipped)

• व्याधिभिः: from diseases
• व्याधिभिः: Apadana (Separation/अपादान)
• Type: Noun
• Root: व्याधि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः, बहुवचनम्

• मुच्यते: is released
• मुच्यते: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: मुच् (धातु)
• Form: लट्-लकारः, प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्, आत्मनेपदम्; कर्मणि/भावे (is freed)

• जनः: a person
• जनः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: जन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• धर्मवापीम्: the Dharmavāpī (righteous well/pond)
• धर्मवापीम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: धर्म + वापी (प्रातिपदिके)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; तत्पुरुषः (धर्मस्य वापी)

• ततः: then/thereafter
• ततः: Adhikarana (Time/अधिकरण-काल)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: देश/कालवाचक-अव्ययम् (thereupon/then)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्ययम्

• एव: indeed
• एव: Sambandha (Emphasis/अवधारण)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारण-अव्ययम् (emphasis)

• चक्रे: made/constructed
• चक्रे: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लिट्-लकारः (Perfect), प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्, आत्मनेपदम्

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्ययम् (locative adverb)

• मनोरमाम्: beautiful
• मनोरमाम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मनोरम (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (qualifying वापीम्)

Speaker

Narrator (contextually within Sūta’s narration of Dharmāraṇya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Bhūtanātha; Dharmavāpī

Type: kund

Visual Art Cues

Scene: A devotee performs full worship to Bhūtanātha; the afflicted are shown recovering. Nearby, artisans and sages consecrate a newly formed, beautiful Dharmavāpī with steps, lotuses, and ritual lamps.

Characters & Entities

• Bhūtanātha (Śiva)
• Dharmavāpī
• Dharmāraṇya (implied)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Devotion to Śiva as Bhūtanātha grants well-being; sacred geography includes healing power through worship and tīrtha formation.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Dharmavāpī is named as a delightful sacred water-site created in Dharmāraṇya.

What ritualistic prescription is mentioned?

Saṃpūjā (proper worship) of Bhūtanātha is prescribed for relief from disease; the verse also introduces a tīrtha intended for sacred use.