Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 15

Devanagari script

जानकीलक्ष्मणसखं रामं प्राव्राजयन्नृपः । त्रिरात्रमुदकाहारश्चतुर्थेह्नि फलाशनः

Transliteration

jānakīlakṣmaṇasakhaṃ rāmaṃ prāvrājayannṛpaḥ | trirātramudakāhāraścaturthehni phalāśanaḥ

Translation

بادشاہ نے جانکی اور ساتھی لکشمن کے ہمراہ رام کو ونواس کے لیے روانہ کیا۔ تین راتیں وہ صرف پانی پر رہے؛ چوتھے دن پھل تناول کیے۔

Word by Word

• jānakīlakṣmaṇasakham: (Rāma) companion of Jānakī and Lakṣmaṇa
• jānakīlakṣmaṇasakham: Karma (Object qualifier/कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: jānakī (प्रातिपदिक) + lakṣmaṇa (प्रातिपदिक) + sakha (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘रामम्’ इति विशेषणम् (friend/companion of Jānakī and Lakṣmaṇa)

• rāmam: Rāma
• rāmam: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: rāma (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• prāvrājayan: sending into exile
• prāvrājayan: Karta (Agent/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: pra√vraj (धातु)
• Form: णिच्-प्रत्ययान्त causative; वर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययः (Present active participle), पुंलिङ्गे प्रथमा-एकवचनम्; ‘नृपः’ इति कर्तृविशेषणरूपेण

• nṛpaḥ: the king
• nṛpaḥ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: nṛpa (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• trirātram: for three nights
• trirātram: Kāla-adhikaraṇa (Time extent/काल)
• Type: Noun
• Root: tri (संख्याप्रातिपदिक) + rātra (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; कालपरिमाणम्

• udakāhāraḥ: having water as food (living on water)
• udakāhāraḥ: Karta (Predicate nominative/कर्ता-समाना)
• Type: Noun
• Root: udaka (प्रातिपदिक) + āhāra (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘(रामः)’ इति कर्तृसम्बन्धे विधेयम्

• caturthe: on the fourth
• caturthe: Adhikaraṇa (Time/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: caturtha (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘अह्नि’ इति विशेषणम्

• ahni: day
• ahni: Adhikaraṇa (Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: ahan (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्

• phalāśanaḥ: eating fruits
• phalāśanaḥ: Karta (Predicate nominative/कर्ता-समाना)
• Type: Noun
• Root: phala (प्रातिपदिक) + āśana (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘(रामः)’ इति विधेयम्

Speaker

Narrator (Purāṇic voice; likely Sūta/Lomaharṣaṇa)

Visual Art Cues

Scene: Rāma, Sītā, and Lakṣmaṇa on the road in ascetic attire; sparse provisions; Rāma subsisting on water for three nights, then fruits—an image of serene endurance.

Characters & Entities

• Rāma
• Sītā (Jānakī)
• Lakṣmaṇa
• Daśaratha

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A dharmic life embraces restraint; austerity (tapas) becomes a support for truth and duty in hardship.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific tīrtha is named; the verse highlights the ascetic mode of life adopted in forest-dharma.

What ritualistic prescription is mentioned?

A simple austerity is described (water-only, then fruit), but it is narrative rather than a formal vrata instruction.