Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 16

Devanagari script

पञ्चमे चित्रकूटे तु रामो वासमकल्पयत् । तदा दशरथः स्वर्गं गतो राम इति ब्रुवन्

Transliteration

pañcame citrakūṭe tu rāmo vāsamakalpayat | tadā daśarathaḥ svargaṃ gato rāma iti bruvan

Translation

پانچویں دن رام نے چترکوٹ میں اپنا آشیانہ قائم کیا۔ تب دشرت ‘رام، رام’ کا نام لیتے ہوئے سوَرگ کو روانہ ہو گیا۔

Word by Word

• pañcame: on the fifth (day)
• pañcame: Adhikaraṇa (Time/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: pañcama (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘(दिने)’ इति अध्याहारः

• citrakūṭe: at Citrakūṭa
• citrakūṭe: Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: citrakūṭa (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्

• tu: indeed
• tu: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: tu (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; अवधानार्थक-निपातः

• rāmaḥ: Rāma
• rāmaḥ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: rāma (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• vāsam: a dwelling
• vāsam: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: vāsa (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• akalpayat: arranged / made
• akalpayat: Kriyā (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √kḷp (धातु)
• Form: लङ्-लकारः (Imperfect/past), प्रथमपुरुषः (3rd), एकवचनम्; परस्मैपदम्

• tadā: then
• tadā: Kāla-adhikaraṇa (Time/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: tadā (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; कालवाचक-अव्ययम् (then)

• daśarathaḥ: Daśaratha
• daśarathaḥ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: daśaratha (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• svargam: to heaven
• svargam: Gati-karma (Goal as object/गति-कर्म)
• Type: Noun
• Root: svarga (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; गत्यर्थकक्रियायाः कर्म

• gataḥ: gone
• gataḥ: Kriyā (Resultant state/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √gam (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), पुंलिङ्गे प्रथमा-एकवचनम्; ‘दशरथः’ इति सह

• rāma: ‘Rāma’
• rāma: Sambandha (Quoted word/उक्ति)
• Type: Noun
• Root: rāma (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (सम्बोधनार्थे अपि सम्भवः), एकवचनम्; ‘इति’ पूर्वं उक्तिविषयः

• iti: thus
• iti: Sambandha (Quotation marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: iti (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; उद्धरण-निपातः (quotative)

• bruvan: saying
• bruvan: Karta (Agent qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Verb
• Root: √brū (धातु)
• Form: वर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययः (Present active participle), पुंलिङ्गे प्रथमा-एकवचनम्; ‘दशरथः’ इति कर्तृविशेषणम्

Speaker

Narrator (Purāṇic voice; likely Sūta/Lomaharṣaṇa)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Citrakūṭa

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Rāma sets up a hermitage at Citrakūṭa’s wooded slopes; parallel scene: Daśaratha on his deathbed, eyes closed, uttering ‘Rāma’ as he departs for heaven.

Characters & Entities

• Rāma
• Daśaratha
• Citrakūṭa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Remembrance of the righteous (and the Divine name) at life’s end is held as a purifier; holy places become stages for dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Citrakūṭa is highlighted as Rāma’s dwelling-place, a sacred landscape in the Rāma tradition.

What ritualistic prescription is mentioned?

None explicitly; the verse implies the merit of nāma-smaraṇa (remembering the name) at death.