Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 55

Devanagari script

तत्र प्रदेशांश्च बहूनामोदांकुरमंडितान् । लतागृह परिक्षिप्तान्मनसः प्रीतिवर्द्धनान्

Transliteration

tatra pradeśāṃśca bahūnāmodāṃkuramaṃḍitān | latāgṛha parikṣiptānmanasaḥ prītivarddhanān

Translation

وہاں اُس نے بہت سے دلکش قطعۂ زمین دیکھے، خوشگوار تازہ کونپلوں سے آراستہ؛ بیلوں کے جھونپڑوں سے گھِرے ہوئے، جو دل کی مسرّت بڑھاتے تھے۔

Word by Word

• तत्र: there
• तत्र: Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय (स्थानवाचक/locative adverb)

• प्रदेशान्: regions/places
• प्रदेशान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: प्रदेश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), बहुवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय (समुच्चय/coordination conjunction)

• बहून्: many
• बहून्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: बहु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; विशेषणम् (प्रदेशान्)

• आमोद-अङ्कुर-मण्डितान्: adorned with fragrant sprouts
• आमोद-अङ्कुर-मण्डितान्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: आमोद (प्रातिपदिक) + अङ्कुर (प्रातिपदिक) + मण्डित (कृदन्त; √मण्ड्/मण्ड् (धातु) + क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; क्त-प्रत्ययान्त विशेषणम् (प्रदेशान्); समासः—तत्पुरुषः (आमोदस्य अङ्कुरैः मण्डिताः)

• लता-गृह-परिक्षिप्तान्: surrounded by vine-bowers
• लता-गृह-परिक्षिप्तान्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: लता (प्रातिपदिक) + गृह (प्रातिपदिक) + परिक्षिप्त (कृदन्त; परि-√क्षिप् (धातु) + क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; क्त-प्रत्ययान्त विशेषणम् (प्रदेशान्); समासः—तत्पुरुषः (लतागृहैः परिक्षिप्ताः)

• मनसः: of the mind
• मनसः: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: मनस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), एकवचन

• प्रीति-वर्द्धनान्: increasing delight
• प्रीति-वर्द्धनान्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्रीति (प्रातिपदिक) + वर्द्धन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; विशेषणम् (प्रदेशान्); समासः—तत्पुरुषः (प्रीतिं वर्द्धयन्ति ये)

Speaker

Narrator (contextual Purāṇic narration; speaker not explicit in this verse)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Dharmāraṇya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A charming forest-tract with fresh green sprouts, vine-bowers forming natural pavilions, and softly lit clearings that delight the mind.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Holy places uplift the mind; the sanctity of a tapovana is reflected even in its natural beauty, which supports dharma and inner serenity.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Dharmāraṇya (the sacred ‘Forest of Dharma’) within the Brāhma Khaṇḍa’s Dharmāraṇya Khaṇḍa.

What ritualistic prescription is mentioned?

None explicitly; the verse functions as māhātmya-style description of the sacred environment.