Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 13

Devanagari script

एवमेषा महादिव्या काजेशैः स्थापिता तदा । रक्षार्थं सर्वजंतूनां सत्यमंदिरवासिनाम्

Transliteration

evameṣā mahādivyā kājeśaiḥ sthāpitā tadā | rakṣārthaṃ sarvajaṃtūnāṃ satyamaṃdiravāsinām

Translation

یوں وہ نہایت الٰہی دیوی اُس وقت کاجیشوں کے ہاتھوں قائم کی گئی، تمام جانداروں کی حفاظت کے لیے—خصوصاً ستیہ مندر میں بسنے والوں کی۔

Word by Word

• एवम्: thus
• एवम्: Kriya-vishesana
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: रीत्यर्थक-अव्यय (adverb: ‘thus/in this manner’)

• एषा: this (she)
• एषा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम

• महा-दिव्या: greatly divine
• महा-दिव्या: Visheshana
• Type: Adjective
• Root: महा (प्रातिपदिक) + दिव्य (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समास; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (एषा)

• काजेशैः: by the Kājeśas (lords of Kāja)
• काजेशैः: Karana / Karta (Agent in passive/कर्तृकरण)
• Type: Noun
• Root: काजेश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; (सम्भाव्य) ‘काजेश’ = काज-ईशाः/काजाधिपाः (विशेषसमूह-नाम)

• स्थापिता: was installed
• स्थापिता: Kriya (Passive predicate/कर्मणि-क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √स्थाप् (धातु) → स्थापित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; भूतकृदन्त (क्त) कर्मणि-प्रयोगे मुख्यक्रियापदवत् (‘was installed/placed’)

• तदा: then
• तदा: Kala-adhikarana (Time/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (temporal adverb)

• रक्षा-अर्थम्: for protection
• रक्षा-अर्थम्: Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
• Type: Indeclinable
• Root: रक्षा (प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभाव-समास; समस्तपदम् अव्ययवत्; द्वितीया-एकवचनरूपेण प्रयुक्तम् (purpose)

• सर्व-जंतूनाम्: of all beings
• सर्व-जंतूनाम्: Sambandha (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक) + जंतु (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समास; पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन

• सत्य-मंदिर-वासिनाम्: of those dwelling in the temple of Truth
• सत्य-मंदिर-वासिनाम्: Sambandha (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: सत्य (प्रातिपदिक) + मंदिर (प्रातिपदिक) + वासिन् (√वस् धातु; वासिन् प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (सत्यमन्दिरे वसन्ति ये); पुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन; ‘सर्वजंतूनाम्’ इत्यस्य विशेषण/अपेक्षया विशेषसम्बन्धः

Speaker

Deductive (Dharmāraṇya narrative frame): Sūta (Lomaharṣaṇa) addressing the sages

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Satyamandira (within Dharmāraṇyaka)

Type: temple

Visual Art Cues

Scene: A temple labeled ‘Satyamandira’ with the newly installed Devī; protective aura spreads outward to all creatures—humans, animals, and forest beings—suggesting universal guardianship.

Characters & Entities

• Mahādivyā Devī
• Kājeśas
• Satyamandira
• All beings (Sarvajantu)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacred institutions and truthful living are upheld by divine protection; the temple-space becomes a refuge for all beings.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Satyamandira within the Dharmāraṇya sacred complex is highlighted as a protected abode.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit rite; the verse centers on sthāpana (installation) for rakṣā (protection).