Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 73

Devanagari script

धेनुदानं च शय्यां च विद्रुमं च हयं तथा । दासीमहिषीघण्टाश्च तिलं कांचनसंयुतम्

Transliteration

dhenudānaṃ ca śayyāṃ ca vidrumaṃ ca hayaṃ tathā | dāsīmahiṣīghaṇṭāśca tilaṃ kāṃcanasaṃyutam

Translation

گائے کا دان، بستر کا دان، مرجان اور گھوڑا؛ نیز لونڈی، بھینس، گھنٹیاں، اور سونے کے ساتھ ملا ہوا تل—یہ سب یہاں ثواب بخش صدقات کے طور پر مقرر ہیں۔

Word by Word

• धेनुदानम्: gift of a cow
• धेनुदानम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: धेनु (प्रातिपदिक) + दान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (धेनोः दानम्)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)

• शय्याम्: a bed
• शय्याम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: शय्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)

• विद्रुमम्: coral
• विद्रुमम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: विद्रुम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)

• हयम्: a horse
• हयम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: हय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन

• तथा: likewise
• तथा: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय, प्रकारवाचक (adverb: 'likewise')

• दासी: female servants
• दासी: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: दासी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन (समासपूर्वपद-रूपेण)

• महिषी: buffalo-cows (female buffaloes)
• महिषी: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: महिषी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन (समासपूर्वपद-रूपेण)

• घण्टाः: bells
• घण्टाः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: घण्टा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)

• तिलम्: sesame
• तिलम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तिल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन

• काञ्चनसंयुतम्: combined with gold; gold-adorned
• काञ्चनसंयुतम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: काञ्चन (प्रातिपदिक) + संयुत (कृदन्त; √युज् (धातु) + क्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त विशेषण; तृतीया-तत्पुरुषः (काञ्चनेन संयुतम्)

Speaker

Vyāsa (continuing instruction to Yudhiṣṭhira; implied from surrounding dialogue)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Dharmāraṇya-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Bhārata (addressed in adjacent verse-context; implied addressee)

Visual Art Cues

Scene: A tīrtha-side charity pavilion: donors present a cow, a decorated bed, coral ornaments, a horse with trappings, bells, sesame and gold to seated brāhmaṇas; the kṣetra’s sacred grove in the background.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Purāṇic dharma emphasizes dāna (charitable giving) as a direct means to accumulate puṇya and support sacred order.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The setting is Dharmāraṇya (a sacred forest/region) within the Brahma Khaṇḍa’s Dharmāraṇya Khaṇḍa.

What ritualistic prescription is mentioned?

A catalog of recommended gifts—cow, bed, coral, horse, servant, buffalo, bells, and sesame with gold—indicating dāna as the practice.