Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 63

Devanagari script

सर्वतीर्थवरं तीर्थं मणिनागं नृपोत्तम । तीर्थाख्यानमिदं पुण्यं यः पठेच्छृणुयादपि

Transliteration

sarvatīrthavaraṃ tīrthaṃ maṇināgaṃ nṛpottama | tīrthākhyānamidaṃ puṇyaṃ yaḥ paṭhecchṛṇuyādapi

Translation

اے بہترین بادشاہ! مَنی ناگ سب تیرتھوں میں سب سے برتر تیرتھ ہے۔ اس تیرتھ کی یہ پاکیزہ کتھا—جو کوئی اسے پڑھے یا محض سنے بھی—

Word by Word

• सर्वतीर्थवरम्: the best among all tīrthas
• सर्वतीर्थवरम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: सर्व-तीर्थ-वर (प्रातिपदिक; सर्व + तीर्थ + वर)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative/2nd), एकवचनम्; विशेषणम्

• तीर्थम्: sacred place
• तीर्थम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• मणिनागम्: Maṇināga (name of the tīrtha)
• मणिनागम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: मणि-नाग (प्रातिपदिक; मणि + नाग)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; तीर्थस्य नाम

• नृपोत्तम: O best of kings
• नृपोत्तम: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: नृप-उत्तम (प्रातिपदिक; नृप + उत्तम)
• Form: पुंलिङ्गे, सम्बोधन-विभक्तिः, एकवचनम्

• तीर्थाख्यानम्: account of the tīrtha
• तीर्थाख्यानम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ-आख्यान (प्रातिपदिक; तीर्थ + आख्यान)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• इदम्: this
• इदम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; सर्वनाम

• पुण्यम्: meritorious/holy
• पुण्यम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: पुण्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम्

• यः: whoever
• यः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; सम्बन्धक-सर्वनाम

• पठेत्: should read
• पठेत्: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: पठ् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्

• शृणुयात्: should hear
• शृणुयात्: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्

• अपि: even/also
• अपि: Sambandha/Emphasis (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: निपातः (particle: also/even)

Speaker

Narrator addressing a king (nṛpottama; exact identity not explicit in excerpt)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Maṇināga

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Nṛpottama / Pāṇḍunandana (royal addressee within the discourse)

Visual Art Cues

Scene: A royal court or forest hermitage where a sage narrates the Maṇināga tīrtha’s greatness to a king (‘nṛpottama’); a manuscript or palm-leaf text is held up as listeners gather reverently.

Characters & Entities

• Maṇināga Tīrtha

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Hearing or reciting a tīrtha-māhātmya itself becomes a meritorious act, not only physical travel.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Maṇināga Tīrtha, praised as the best among tīrthas.

What ritualistic prescription is mentioned?

Pāṭha and śravaṇa: reading and listening to the tīrtha narrative as a devotional discipline.