Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 74

Devanagari script

तस्मिन्मध्ये महावृक्षो न्यग्रोधश्च सुशोभनः । बहुपक्षिसमायुक्तः कोकिलारावनादितः

Transliteration

tasminmadhye mahāvṛkṣo nyagrodhaśca suśobhanaḥ | bahupakṣisamāyuktaḥ kokilārāvanāditaḥ

Translation

اس کے عین درمیان ایک عظیم درخت—نہایت دلکش نیگروध (برگد) کھڑا تھا؛ بہت سے پرندوں سے بھرا ہوا، اور کوئلوں کی کوک سے شیریں نغمہ ریز تھا۔

Word by Word

• तस्मिन्: in that (place)
• तस्मिन्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण), एकवचन

• मध्ये: in the middle
• मध्ये: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: मध्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण), एकवचन; ‘मध्ये’ = in the middle

• महावृक्षः: a great tree
• महावृक्षः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: महा + वृक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता), एकवचन; समासः—महान् वृक्षः

• न्यग्रोधः: a banyan (nyagrodha)
• न्यग्रोधः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: न्यग्रोध (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता), एकवचन; महावृक्षस्य विशेष्य-नाम

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-निपात (conjunction)

• सु-शोभनः: very beautiful
• सु-शोभनः: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सु + शोभन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (न्यग्रोधः) — अतिशयेन शोभनः

• बहु-पक्षि-समायुक्तः: joined/filled with many birds
• बहु-पक्षि-समायुक्तः: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: बहु + पक्षिन् + सम्-आ-युक्त (कृदन्त/प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (न्यग्रोधः); समासः—बहुभिः पक्षिभिः समायुक्तः (तृतीया-तत्पुरुष)

• कोकिला-राव-नादितः: made resonant by cuckoos’ calls
• कोकिला-राव-नादितः: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कोकिला + राव + नादित (कृदन्त/प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (न्यग्रोधः); समासः—कोकिलानां रावेन नादितः (तृतीया-तत्पुरुष)

Speaker

Unspecified (narrative voice within Revā Khaṇḍa; speaker not explicit in excerpt)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā-kṣetra (central vaṭa/nyagrodha-sthala)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A grand banyan dominates the grove’s center, aerial roots descending like pillars; many birds perch and flutter; cuckoo calls seem to ripple through the canopy.

Characters & Entities

• Nyagrodha (banyan)
• Kokila (cuckoo)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A sacred place is recognized by auspicious centers—like a venerable banyan—where life gathers and the atmosphere becomes naturally devotional.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Revā Khaṇḍa’s tīrtha setting, portrayed as a sanctified grove with a central nyagrodha tree.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the verse is a tīrtha landscape depiction.