Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 75

Devanagari script

कृष्णेन च कृतं तस्मिन्कन्यारूपं च तत्क्षणात् । न तस्याः सदृशी कन्या त्रैलोक्ये सचराचरे

Transliteration

kṛṣṇena ca kṛtaṃ tasminkanyārūpaṃ ca tatkṣaṇāt | na tasyāḥ sadṛśī kanyā trailokye sacarācare

Translation

اسی لمحے کرشن نے وہاں ایک کنیا کا روپ بنا دیا۔ تینوں لوکوں میں—چلنے والوں اور بے حرکت سب میں—اس جیسی کوئی لڑکی نہ تھی۔

Word by Word

• कृष्णेन: by Kṛṣṇa
• कृष्णेन: Kartr (Agent in passive/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कृष्ण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (करण/कर्ता-हेतौ), एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-निपात

• कृतम्: was made
• कृतम्: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; कर्मणि प्रयोगः—‘कृतम्’ = was made/done

• तस्मिन्: there/in that (place)
• तस्मिन्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण), एकवचन

• कन्या-रूपम्: the form of a maiden
• कन्या-रूपम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कन्या + रूप (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासः—कन्यायाः रूपम् (षष्ठी-तत्पुरुष)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-निपात

• तत्-क्षणात्: immediately/at that very moment
• तत्-क्षणात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Indeclinable
• Root: तत् + क्षण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी (अपादान), एकवचन; अव्ययीभाववत् प्रयोगः—‘तत्क्षणात्’ = तत एव क्षणात् (immediately)

• न: not
• न: Sambandha (Negation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक-निपात (negation)

• तस्याः: of her
• तस्याः: Shashthi-Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (सम्बन्ध), एकवचन

• सदृशी: similar/equal
• सदृशी: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सदृश (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (कन्या)

• कन्या: a maiden
• कन्या: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कन्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता), एकवचन

• त्रै-लोक्ये: in the three worlds
• त्रै-लोक्ये: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: त्रि + लोक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण), एकवचन; समासः—त्रयाणां लोकानां समाहारः

• स-चर-अचरे: with the moving and the unmoving (beings)
• स-चर-अचरे: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स + चर + अचर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; विशेषणम् (त्रैलोक्ये); समासः—चरं च अचरं च (itself a dvandva), ‘स-’ = सहित (with)

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) (deduced: Āvantya Khaṇḍa narrative style)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā-kṣetra (manifestation-sthala)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Under the banyan’s shade, Kṛṣṇa (implied presence/agency) causes a maiden of incomparable beauty to appear instantly—radiant, perfectly adorned, as if formed from light and fragrance of the grove.

Characters & Entities

• Kṛṣṇa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Divine māyā can instantly reshape perception; worldly fascination is easily produced and should be met with discernment.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Revā (Narmadā) region within the Āvantya Khaṇḍa’s Revā Khaṇḍa, presented as a sacred landscape where divine acts unfold.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit rite is stated in this verse.