Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 7

Devanagari script

स्नापनं चारभेत्तत्र मन्त्रशास्त्रविदुत्तमः । सहिरण्येन कुम्भेन पञ्चरत्नफलान्वितः

Transliteration

snāpanaṃ cārabhettatra mantraśāstraviduttamaḥ | sahiraṇyena kumbhena pañcaratnaphalānvitaḥ

Translation

وہاں منتر اور شاسترِ ودھی کا برتر جاننے والا سناپن (غسلِ رسم) کا آغاز کرے؛ سونے کے ساتھ کُمبھ (کلش) لے کر، اور پانچ رتنوں کے ‘پھل’ سے آراستہ ہو کر۔

Word by Word

• स्नापनम्: bathing/ablution (rite)
• स्नापनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्नापन (प्रातिपदिक; स्ना धातोः णिच्-भावे)
• Form: नपुंसकलिङ्गम्, द्वितीया (Accusative/कर्म), एकवचनम्

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्ययम् (conjunction)

• आरभेत्: should begin/undertake
• आरभेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ-रभ् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), आत्मनेपदम्, प्रथमपुरुषः (3rd person), एकवचनम्

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्ययम् (locative adverb)

• मन्त्रशास्त्रविदुत्तमः: the best knower of mantra and śāstra
• मन्त्रशास्त्रविदुत्तमः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मन्त्र (प्रातिपदिक) + शास्त्र (प्रातिपदिक) + विद् (प्रातिपदिक) + उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गम्, प्रथमा (Nominative/कर्ता), एकवचनम्; बहुपद-समासः (multi-member compound)

• सहिरण्येन: together with gold/with gold
• सहिरण्येन: Karana (Instrument qualifier/करण-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स (अव्यय-उपसर्गार्थे ‘सह’) + हिरण्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गम् (neuter), तृतीया (Instrumental/करण), एकवचनम्; ‘कुम्भेन’ इत्यस्य विशेषणम्; सह = ‘with’ (indeclinable as first member)

• कुम्भेन: with a pot
• कुम्भेन: Karana (Instrument/Means/करण)
• Type: Noun
• Root: कुम्भ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गम् (masculine), तृतीया (Instrumental/करण), एकवचनम्

• पञ्चरत्नफलान्वितः: endowed with five gems and fruits
• पञ्चरत्नफलान्वितः: Karta (Subject qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पञ्च (संख्या-प्रातिपदिक) + रत्न (प्रातिपदिक) + फल (प्रातिपदिक) + अन्वित (कृदन्त; अन्वि/अनु-इ धातु)
• Form: भूतकृदन्तः, पुंलिङ्गम्, प्रथमा, एकवचनम्; ‘मन्त्रशास्त्रविदुत्तमः’ इत्यस्य विशेषणम्

Speaker

Śrī Mārkaṇḍeya

Tirtha Mahatmya

Type: ghat

Skanda Dialogue

Listener: Yudhiṣṭhira

Visual Art Cues

Scene: A learned ritualist begins snāpana at the tīrtha: a golden water-pot (kalaśa) set with five gems; assistants arrange vessels, flowers, and mantras are recited as water is poured in consecration.

Characters & Entities

• Snāpana (ritual bathing)
• Mantra-śāstra (ritual science)
• Pañcaratna (five gems)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Tīrtha worship is strengthened by proper vidhi—mantra-guided ritual performed by a qualified officiant.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The same Mātṛ-related tīrtha of Revā Khaṇḍa Adhyāya 66.

What ritualistic prescription is mentioned?

A formal snāpana using a kumbha with gold and pañcaratna-associated auspicious offerings, led by a mantra-śāstra expert.