Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 16

Devanagari script

एवं देवा वरं दत्त्वा चित्रसेनाय पार्थिव । कुण्डमूर्धनि याम्यायां त्रयो देवास्तदा स्थिताः

Transliteration

evaṃ devā varaṃ dattvā citrasenāya pārthiva | kuṇḍamūrdhani yāmyāyāṃ trayo devāstadā sthitāḥ

Translation

یوں، اے زمینی بادشاہ، دیوتاؤں نے چترسین کو ور عطا کیا۔ پھر تینوں دیوتا کنڈ کے سرے پر، جنوبی سمت میں، وہاں ٹھہر گئے۔

Word by Word

• एवम्: thus
• एवम्: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: प्रकारवाचक-अव्यय (thus)

• देवाः: the gods
• देवाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), बहुवचन

• वरम्: a boon
• वरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन

• दत्त्वा: having given
• दत्त्वा: Purvakala-kriya (Prior action)
• Type: Verb
• Root: दा (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (Gerund/Absolutive), पूर्वक्रिया (having given)

• चित्रसेनाय: to Citrasena
• चित्रसेनाय: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: चित्रसेन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति (Dative), एकवचन

• पार्थिव: O king
• पार्थिव: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: पार्थिव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन

• कुण्डमूर्धनि: on the rim/top of the kuṇḍa (pit)
• कुण्डमूर्धनि: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: कुण्डमूर्धन् (प्रातिपदिक: कुण्ड + मूर्धन्)
• Form: नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग (मूर्धन्-शब्दः पुं), सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन

• याम्यायाम्: in the southern (direction)
• याम्यायाम्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: याम्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन; दिशिवाचक (southern direction)

• त्रयः: three
• त्रयः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: त्रि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), बहुवचन; संख्याविशेषण (देवाः इत्यस्य)

• देवाः: gods
• देवाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), बहुवचन

• तदा: then
• तदा: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (then)

• स्थिताः: stood/remained
• स्थिताः: Kriya (Predicative state/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (Past Passive Participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; (देवाः) इत्यस्य विधेय

Speaker

Narrator (contextual; likely Sūta/Lomaharṣaṇa in Purāṇic style)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Śūlabheda-kunda (kunda-mūrdhan, yāmya)

Type: kund

Skanda Dialogue

Listener: Pārthiva (king) addressed by the narrator in summary

Visual Art Cues

Scene: After granting the boon to Citrasena, three deities are shown taking their places at the southern head of a sacred pool; the pool’s ‘crown’ point is marked by a small shrine/stone platform.

Characters & Entities

• Citrasena
• Trimūrti
• Kuṇḍa (sacred pond)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Divine boons culminate in the sanctification of landscape—specific directions and features become worship-worthy.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Śūlabheda-tīrtha, particularly its kuṇḍa (sacred pond) and its southern/head region.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct rite is prescribed; the verse provides sacred-site orientation useful for pilgrimage and worship.