Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 53

Devanagari script

योगाभ्यासरताः केचित्केचिद्ध्यायन्ति तत्पदम् । शीर्णपर्णाशिनः केचित्केचिच्च कटुकाशनाः

Transliteration

yogābhyāsaratāḥ kecitkeciddhyāyanti tatpadam | śīrṇaparṇāśinaḥ kecitkecicca kaṭukāśanāḥ

Translation

کچھ لوگ یوگ کے مسلسل ابھْیاس میں محو تھے؛ کچھ اُس پرم پد کا دھیان کرتے تھے۔ کچھ سوکھے پتے کھاتے، اور کچھ کڑوا کھانا اختیار کرتے—یوں اس مقدس دھام میں ضبطِ ریاضت کے ساتھ رہتے تھے۔

Word by Word

• योगाभ्यासरताः: engaged in yoga practice
• योगाभ्यासरताः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: योग + अभ्यास + रत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण—योग-अभ्यास-रत (engaged in the practice of yoga)

• केचित्: some
• केचित्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: किम् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; अनिश्चित-सर्वनाम

• केचित्: some (others)
• केचित्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: किम् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; अनिश्चित-सर्वनाम

• ध्यायन्ति: meditate
• ध्यायन्ति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: ध्यै (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष (3rd person), बहुवचन

• तत्: that
• तत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: तद् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन; विशेषण

• पदम्: state/abode/goal
• पदम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पद (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• शीर्णपर्णाशिनः: eaters of withered leaves
• शीर्णपर्णाशिनः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: शीर्ण (कृदन्त; √शॄ/शॢ ‘to decay’ क्त) + पर्ण + अशन्/अश (धातु) + इन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण—शीर्ण-पर्ण-आशिन् (eating withered leaves)

• केचित्: some
• केचित्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: किम् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; अनिश्चित-सर्वनाम

• केचित्: some (others)
• केचित्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: किम् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; अनिश्चित-सर्वनाम

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-बोधक अव्यय (conjunction)

• कटुकाशनाः: eaters of pungent food
• कटुकाशनाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: कटु + आशन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण—कटु-आशन (eating pungent/bitter food)

Speaker

Narrator (contextual Purāṇic narration; likely Sūta-style voice within Revākhaṇḍa)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā (Narmadā) kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: null

Visual Art Cues

Scene: Meditating ascetics on the Narmadā bank: some in yogic posture with half-closed eyes, some contemplating the ‘supreme abode’; nearby, simple leaf-bundles and bitter herbs indicate austere diet; the landscape feels quiet, luminous, and inward-turning.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

True attainment is supported by disciplined practice—yoga, meditation, and austerity—especially when undertaken in a sanctified tīrtha environment.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The broader Revā-kṣetra (Narmadā/Revā region) setting is implied; the verse depicts ascetics whose practices gain special force in such sacred geography.

What ritualistic prescription is mentioned?

No formal rite is prescribed; the emphasis is on ascetic observance—meditation, yogic practice, and austere diet.