Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 52

Devanagari script

चान्द्रायणरताः केचित्केचित्पक्षोपवासिनः । मासोपवासिनः केचित्केचिदृत्वन्तपारणाः

Transliteration

cāndrāyaṇaratāḥ kecitkecitpakṣopavāsinaḥ | māsopavāsinaḥ kecitkecidṛtvantapāraṇāḥ

Translation

کچھ لوگ چاندْرایَن کے انوشتھان میں مشغول تھے؛ کچھ پندرہ دن کا روزہ رکھتے تھے۔ کچھ پورے مہینے کا اپواس کرتے، اور کچھ موسم کے اختتام پر ہی پارن (افطار) کرتے تھے۔

Word by Word

• चान्द्रायणरताः: devoted to the Cāndrāyaṇa vow
• चान्द्रायणरताः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: चान्द्रायण + रत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण—चान्द्रायण-रत (devoted to the Cāndrāyaṇa observance)

• केचित्: some
• केचित्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: किम् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; अनिश्चित-सर्वनाम

• केचित्: some (others)
• केचित्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: किम् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; अनिश्चित-सर्वनाम

• पक्षोपवासिनः: fortnight-fasters
• पक्षोपवासिनः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: पक्ष + उपवासिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण—पक्ष-उपवासिन् (fasting for a fortnight)

• मासोपवासिनः: month-long fasters
• मासोपवासिनः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: मास + उपवासिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण—मास-उपवासिन् (fasting for a month)

• केचित्: some
• केचित्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: किम् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; अनिश्चित-सर्वनाम

• केचित्: some (others)
• केचित्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: किम् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; अनिश्चित-सर्वनाम

• ऋत्वन्तपारणाः: those who break (their fast) at season’s end
• ऋत्वन्तपारणाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: ऋतु + अन्त + पारण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण—ऋतु-अन्त-पारण (breaking the fast at the end of a season)

Speaker

Narrator (contextual Purāṇic narration within Revā Khaṇḍa)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā (Narmadā) kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: null

Visual Art Cues

Scene: A sequence-like tableau of ascetics marking time: one group performing Cāndrāyaṇa with measured morsels, another observing fortnight fast, another in month-long fast, and another breaking fast at season’s end—set beside the Narmadā with lunar/seasonal motifs subtly indicated.

Characters & Entities

• Cāndrāyaṇa-vrata
• Vratins/Tapasvins

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The chapter honors graded disciplines of fasting as dharma-supporting practices that intensify the sanctity of a pilgrimage landscape.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Narmadā tīrtha-region setting is praised through its association with renowned vratas practiced by ascetics there.

What ritualistic prescription is mentioned?

Cāndrāyaṇa, fortnight-long fasting, month-long fasting, and breaking the fast at the end of a season (ṛtvanta-pāraṇā).