Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 32

Devanagari script

मृगमध्ये स्थितश्चाहं न कंचिदुपरोधये । तां वाचं मानुषीं श्रुत्वा स राजा विस्मयान्वितः

Transliteration

mṛgamadhye sthitaścāhaṃ na kaṃciduparodhaye | tāṃ vācaṃ mānuṣīṃ śrutvā sa rājā vismayānvitaḥ

Translation

”میں ہرنوں کے درمیان کھڑا تھا اور کسی کو نہیں ستایا۔“ وہ انسانی آواز سن کر بادشاہ حیرت زدہ رہ گیا۔

Word by Word

• मृगमध्ये: in the midst of deer
• मृगमध्ये: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: मृग + मध्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी विभक्ति, एकवचन; समासः—मृगाणां मध्ये (षष्ठी-तत्पुरुष)

• स्थितः: standing; situated
• स्थितः: Karta (कर्ता)
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; 'स्थितः' (standing/being situated)

• च: and
• च: Connector (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• अहम्: I
• अहम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा विभक्ति, एकवचन (nominative sg.)

• न: not
• न: Negation (निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्यय (negation particle)

• कंचित्: anyone
• कंचित्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन; अनिश्चितार्थक (indefinite: 'anyone')

• उपरोधये: I obstruct; I trouble
• उपरोधये: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: उप-रुध् (धातु)
• Form: लट्-लकार (वर्तमान), उत्तमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद (I obstruct/hinder)

• ताम्: that
• ताम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन (accusative sg.)

• वाचम्: speech; words
• वाचम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: वाच् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन (accusative sg.)

• मानुषीम्: human
• मानुषीम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मानुषी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन; विशेषण (qualifying 'वाचम्')

• श्रुत्वा: having heard
• श्रुत्वा: Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु) + त्वा (क्त्वान्त)
• Form: क्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (gerund), पूर्वकाल (having heard)

• सः: he
• सः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन (nominative sg.)

• राजा: king
• राजा: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन (nominative sg.)

• विस्मयान्वितः: filled with wonder
• विस्मयान्वितः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: विस्मय + अन्वित (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; समासः—विस्मयेन अन्वितः (तृतीया-तत्पुरुष)

Speaker

Ṛkṣaśṛṅga (first half), Narrator (second half reporting the king’s reaction)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā-khaṇḍa forest-tīrtha environs (contextual)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A king-hunter pauses in astonishment as a human voice arises from among deer in a forest clearing; deer cluster around, the moment suspended between fear and wonder.

Characters & Entities

• Ṛkṣaśṛṅga
• rājā (king)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Non-harming presence is the mark of sanctity; recognition of holiness awakens conscience, shown by the king’s astonishment.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse sits within the Revā Khaṇḍa’s sacred narrative milieu; no named tīrtha appears here.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.