Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 31

Devanagari script

हाहा कष्टं कृतं तेन येनाहं घातितोऽधुना । कस्यैषा दुर्मतिर्जाता पापबुद्धेर्ममोपरि

Transliteration

hāhā kaṣṭaṃ kṛtaṃ tena yenāhaṃ ghātito'dhunā | kasyaiṣā durmatirjātā pāpabuddhermamopari

Translation

ہائے افسوس! اس شخص نے بہت برا کیا جس نے مجھے مار ڈالا۔ یہ کس کی بدنیتی اور گناہ گار ذہنیت ہے جو میرے خلاف ہو گئی؟

Word by Word

• हाहा: alas!
• हाहा: Sambodhana/Exclamation (उद्गार)
• Type: Indeclinable
• Root: हाहा (अव्यय/निपात)
• Form: उद्गार/विस्मयादि-निपात (interjection)

• कष्टम्: a misfortune; trouble
• कष्टम्: Karma/Predicate nominal (कर्म/विधेय)
• Type: Noun
• Root: कष्ट (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन (neuter, nominative/accusative sg.)

• कृतम्: done; committed
• कृतम्: Karma/Predicate (विधेय)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (क्त-प्रत्यय), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; कर्मणि-प्रयोगार्थं (past passive participle: 'done')

• तेन: by him
• तेन: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसक, तृतीया विभक्ति, एकवचन (instrumental sg.)

• येन: by whom
• येन: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसक, तृतीया विभक्ति, एकवचन (instrumental sg.)

• अहम्: me; I
• अहम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम, प्रथमा विभक्ति, एकवचन (1st person pronoun, nominative sg.)

• घातितः: was killed/struck down
• घातितः: Karma (कर्म)
• Type: Verb
• Root: घातय् (णिच्) ← हन् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (क्त-प्रत्यय), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मणि-प्रयोग (past passive participle: 'caused to be killed/struck')

• अधुना: now
• अधुना: Adverbial (कालाधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: अधुना (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (temporal adverb)

• कस्य: of whom?
• कस्य: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी विभक्ति, एकवचन (genitive sg.)

• एषा: this (she/this one)
• एषा: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन (fem. nominative sg.)

• दुर्मतिः: evil intention; wicked thought
• दुर्मतिः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दुर्मति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; समासः—दुर् + मतिः (upapada/tatpurusha: 'bad-mindedness')

• जाता: has arisen
• जाता: Predicate (विधेय)
• Type: Verb
• Root: जन् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि/भावे कृदन्त (क्त-प्रत्यय), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; 'उत्पन्ना' (born/arisen)

• पापबुद्धेः: of the sinful-minded one
• पापबुद्धेः: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: पापबुद्धि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी विभक्ति, एकवचन; समासः—पापा बुद्धिः (कर्मधारय: 'sinful intellect')

• मम: of me; my
• मम: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी विभक्ति, एकवचन (genitive sg.)

• उपरि: upon; against
• उपरि: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: उपरि (अव्यय)
• Form: उपसर्गसदृश-अव्यय/संबन्धबोधक (postposition/adverb)

Speaker

Ṛkṣaśṛṅga (the injured sage)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā (Narmadā) tirtha-belt (contextual)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A wounded ascetic/brāhmaṇa’s lament in a forest-edge near a sacred river; the atmosphere is heavy with remorse, the body fallen or struck, eyes lifted in anguish.

Characters & Entities

• Ṛkṣaśṛṅga

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Harming the harmless is a dharmic disaster; the verse underscores the moral weight of intention and the tragedy of misdirected violence.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is named in this lament; it belongs to the Revā Khaṇḍa narrative frame.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.