Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 13

शुश्रूषन्ति सदा तस्य पुत्राः पञ्च प्रयत्नतः । तस्य पुत्रः कनीयांस्तु ऋक्षशृङ्गो महातपाः

śuśrūṣanti sadā tasya putrāḥ pañca prayatnataḥ | tasya putraḥ kanīyāṃstu ṛkṣaśṛṅgo mahātapāḥ

اس کے پانچ بیٹے ہمیشہ پوری کوشش سے اس کی خدمت کرتے ہیں۔ اس کے بیٹوں میں سب سے چھوٹا ‘رِکش شِرِنگ’ تھا، جو عظیم تپسوی تھا۔

शुश्रूषन्तिthey serve, attend upon
शुश्रूषन्ति:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootशुश्रूष् (धातु)
Formलट्-लकार (वर्तमान), प्रथमपुरुष, बहुवचन
सदाalways
सदा:
Adhikarana (Time/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootसदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (adverb of time)
तस्यof him
तस्य:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), एकवचन
पुत्राःsons
पुत्राः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootपुत्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
पञ्चfive
पञ्च:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootपञ्च (संख्या/अव्ययवत्)
Formसंख्यावाचक; अव्ययवत् प्रयोगः; 'पुत्राः' इत्यस्य विशेषणम्
प्रयत्नतःwith effort, diligently
प्रयत्नतः:
Adhikarana (Manner/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootप्रयत्न (प्रातिपदिक)
Formतसिल्-प्रत्ययान्त-अव्यय (adverb: 'with effort')
तस्यof him
तस्य:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), एकवचन
पुत्रःson
पुत्रः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootपुत्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
कनीयान्younger
कनीयान्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootकनीयस् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तुलनात्मक (comparative)
तुbut, indeed
तु:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formविरोध/विशेषार्थक-अव्यय (particle: 'but/indeed')
ऋक्षशृङ्गःṚkṣaśṛṅga (name)
ऋक्षशृङ्गः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootऋक्ष (प्रातिपदिक) + शृङ्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ऋक्षशृङ्गः = ऋक्षस्य शृङ्गम्/शृङ्गः (तत्पुरुष; नाम)
महातपाःgreat ascetic
महातपाः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootमहा (प्रातिपदिक) + तपस्/तप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; बहुव्रीहि: महत् तपो यस्य सः

Īśvara (Śiva) (deduced from immediate narrative context in Revā Khaṇḍa)

Tirtha: Mandāraka āśrama (associated with Ṛkṣaśṛṅga)

Type: kshetra

Scene: Five sons stand or kneel in service around their father; the youngest, Ṛkṣaśṛṅga, is shown with ascetic marks and a distinct aura, hinting at future renown.

D
Dīrghatapas
Ṛkṣaśṛṅga

FAQs

Service to elders and teachers (śuśrūṣā) is portrayed as a foundational dharma that supports ascetic greatness.

The Mandāraka āśrama-region within Revā Khaṇḍa, where this rishi family resides.

No formal rite; the emphasis is on disciplined service and ascetic character.