Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 12

तपस्तपति सोऽत्यर्थं तेन दीर्घतपाः स्मृतः । स तिष्ठति सपत्नीकः ससुतः सस्नुषस्तथा

tapastapati so'tyarthaṃ tena dīrghatapāḥ smṛtaḥ | sa tiṣṭhati sapatnīkaḥ sasutaḥ sasnuṣastathā

وہ نہایت سخت ریاضت کرتا ہے، اسی لیے ‘دیرگھ تپا’ کے نام سے یاد کیا جاتا ہے۔ وہ وہاں اپنی زوجہ کے ساتھ، اپنے بیٹوں کے ساتھ اور بہوؤں سمیت رہتا ہے۔

तपःausterity, penance
तपः:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतपस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन
तपतिpractises (penance), performs austerity
तपति:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootतप् (धातु)
Formलट्-लकार (वर्तमान), प्रथमपुरुष, एकवचन
सःhe
सः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
अत्यर्थम्excessively, greatly
अत्यर्थम्:
Adhikarana (Manner/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootअत्यर्थम् (अव्यय/नपुंसक-प्रातिपदिक)
Formपरिमाण/तीव्रतावाचक-अव्यय (adverb)
तेनtherefore, by that
तेन:
Hetu (Cause/हेतु)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (हेतु), एकवचन
दीर्घतपाःDīrghatapā (one of long austerity)
दीर्घतपाः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootदीर्घ + तपस्/तप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; बहुव्रीहि: दीर्घं तपो यस्य सः
स्मृतःis called/remembered
स्मृतः:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (क्त) प्रयुक्तः कर्मणि-प्रयोगे; पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; 'स्मृतः' = is called/remembered
सःhe
सः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
तिष्ठतिresides
तिष्ठति:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootस्था (धातु)
Formलट्-लकार (वर्तमान), प्रथमपुरुष, एकवचन
सपत्नीकःwith (his) wife
सपत्नीकः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootस + पत्नी (प्रातिपदिक) + क (तद्धित) / सपत्नीक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; बहुव्रीहि: पत्नी अस्ति यस्य सः
ससुतःwith (his) sons
ससुतः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootस + सुत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; बहुव्रीहि: सुताः सन्ति यस्य सः
सस्नुषःwith (his) daughters-in-law
सस्नुषः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootस + स्नुषा (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; बहुव्रीहि: स्नुषाः सन्ति यस्य सः
तथाalso, likewise
तथा:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formप्रकार/समुच्चयवाचक-अव्यय (adverb: 'also/likewise')

Īśvara (Śiva) (deduced from immediate narrative context in Revā Khaṇḍa)

Tirtha: Mandāraka āśrama (within Mandāravana)

Type: kshetra

Scene: Dīrghatapas radiates ascetic energy while seated in austerity; nearby, his wife and family members maintain the āśrama—cooking, tending sacred fire, and serving quietly—showing tapas within a living household.

D
Dīrghatapas

FAQs

Intense and sustained tapas becomes a living identity and sanctifies one’s dwelling, even within a family setting.

Mandāraka within Revā Khaṇḍa, made venerable by the austerities of Dīrghatapas.

None explicitly; the verse highlights austerity and the presence of a dhārmic household in a sacred locale.