Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 12

Devanagari script

वदतो दानवेन्द्रस्य न चुकोप स केशवः । अयुध्यमानं तं दृष्ट्वा चिन्तयामास दानवः

Transliteration

vadato dānavendrasya na cukopa sa keśavaḥ | ayudhyamānaṃ taṃ dṛṣṭvā cintayāmāsa dānavaḥ

Translation

دانَووں کے سردار کی یہ باتیں سن کر بھی کیشوَ (کِرشن) غضبناک نہ ہوا۔ اسے بے جنگ و جدل دیکھ کر دانَو نے دل ہی دل میں سوچا کہ اب کیا کیا جائے۔

Word by Word

• वदतः: of (him) speaking
• वदतः: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Verb
• Root: वद् (धातु)
• Form: वर्तमानकृदन्त (शतृ), परस्मैपदी; पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन; ‘वदतः’ = speaking (of)

• दानवेन्द्रस्य: of the lord of the demons
• दानवेन्द्रस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: दानव (प्रातिपदिक) + इन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन; दानवानाम् इन्द्रः = दानवेन्द्रः

• न: not
• न: Pratiṣedha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक-अव्यय (negative particle)

• चुकोप: became angry
• चुकोप: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कुप् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect/परोक्षभूत), परस्मैपदी; प्रथमपुरुष, एकवचन

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

• केशवः: Keśava
• केशवः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: केशव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

• अयुध्यमानम्: (him) not fighting
• अयुध्यमानम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Verb
• Root: युध् (धातु)
• Form: वर्तमानकृदन्त (शानच्), आत्मनेपदी; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; ‘अ-’ नञ् = not fighting

• तम्: him
• तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Pūrvakāla (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund)

• चिन्तयामास: pondered
• चिन्तयामास: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: चिन्त् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect/परोक्षभूत), परस्मैपदी; प्रथमपुरुष, एकवचन; ‘आस्’ सहायकधातु-योग (periphrastic perfect nuance)

• दानवः: the demon
• दानवः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दानव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

Speaker

Narrator (Purāṇic voice within the chapter)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā (Narmadā) tirtha-zone (contextual)

Type: river

Skanda Dialogue

Listener: O King (nṛpa) addressed in surrounding narration

Visual Art Cues

Scene: Keśava stands composed and unangered while the Dānava-lord speaks; the demon watches, puzzled, calculating his next move amid a charged stillness.

Characters & Entities

• Keśava
• Andhaka (dānava-indra)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Divine composure and kṣamā (forbearance) are signs of spiritual sovereignty; anger is not necessary for righteous power.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No particular tīrtha is referenced in this narrative line.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.