Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 10

Devanagari script

स्वप्नं दृष्ट्वात्यजच्छुक्रं कौपीने रक्तबिन्दुवत् । विराजितेन तपसा सिद्धं तदनलप्रभम्

Transliteration

svapnaṃ dṛṣṭvātyajacchukraṃ kaupīne raktabinduvat | virājitena tapasā siddhaṃ tadanalaprabham

Translation

خواب دیکھ کر اس نے لنگوٹ پر خون کے قطرے کی مانند منی گرا دی؛ مگر اپنے تپسیا کے جلال سے وہ (منی) کامل ہو گئی اور آگ کی طرح روشن چمکنے لگی۔

Word by Word

• स्वप्नम्: a dream
• स्वप्नम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्वप्न (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Purvakala-kriya (पूर्वकाल-क्रिया)
• Type: Indeclinable
• Root: दृश् (धातु) + त्वा (क्त्वा)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund); पूर्वक्रिया

• अत्यजत्: (he) discharged/abandoned
• अत्यजत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: त्यज् (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद; उपसर्गः—अति

• शुक्रम्: semen
• शुक्रम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: शुक्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• कौपीने: in the loincloth
• कौपीने: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: कौपीन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन

• रक्तबिन्दुवत्: like a drop of blood
• रक्तबिन्दुवत्: Adverbial (उपमान/क्रियाविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: रक्त (प्रातिपदिक) + बिन्दु (प्रातिपदिक) + वत् (तद्धित)
• Form: अव्ययवत्-प्रयोग (indeclinable-like) / पुंलिङ्ग-नपुंसकलिङ्गे तुल्यप्रयोग; ‘रक्तस्य बिन्दुः’ इति तत्पुरुष + वत् (like)

• विराजितेन: by/with (that which is) made splendid
• विराजितेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Adjective
• Root: वि + राज् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd case), एकवचन; ‘तपसा’ इत्यस्य विशेषण

• तपसा: by austerity
• तपसा: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन

• सिद्धम्: accomplished/perfected
• सिद्धम्: Karta/Karma complement (विधेय)
• Type: Adjective
• Root: सिध् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विधेयविशेषण

• तत्: that
• तत्: Sambandha (Reference/सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘that’ (referring to the semen/thing)

• अनलप्रभम्: having the radiance of fire
• अनलप्रभम्: Karta/Karma complement (विधेय-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अनल (प्रातिपदिक) + प्रभ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुषः—‘अनलस्य प्रभा’ (fire-like radiance)

Speaker

Narrator (contextual Purāṇic narrator; specific speaker not stated in snippet)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā-kṣetra (contextual)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: null

Visual Art Cues

Scene: A nocturnal dream scene: Yājñavalkya in sleep; a single drop on the loincloth appears blood-like, then glows with fire-like brilliance, suggesting ‘siddha’ transformation through tapas.

Characters & Entities

• Yājñavalkya

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Ascetic power (tapas) is portrayed as transformative, making even accidental bodily emissions part of a larger karmic-spiritual process.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is named in this verse; the focus is on ascetic potency within the Revā Khaṇḍa narrative.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit prescription; the verse describes an event tied to brahmacarya/purity themes.