Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 11

Devanagari script

यावत्प्रबुद्धो विप्रोऽसौ वीक्ष्योच्छिष्टं तदंशुकम् । चिक्षेप दूरतोऽस्पृश्यं शौचं कृत्वा विधानतः

Transliteration

yāvatprabuddho vipro'sau vīkṣyocchiṣṭaṃ tadaṃśukam | cikṣepa dūrato'spṛśyaṃ śaucaṃ kṛtvā vidhānataḥ

Translation

جب وہ برہمن بیدار ہوا اور اس کپڑے کو آلودہ دیکھا تو اسے ناپاک و ناقابلِ لمس سمجھ کر دور پھینک دیا؛ پھر قاعدے کے مطابق طہارت و پاکیزگی کی۔

Word by Word

• यावत्: as soon as/when
• यावत्: Temporal connective (कालसम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: यावत् (अव्यय)
• Form: अव्यय; यावत्तावत्-सम्बन्धे ‘as soon as/when’

• प्रबुद्धः: awakened
• प्रबुद्धः: Karta (Subject qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्र + बुध् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• विप्रः: the brahmin
• विप्रः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विप्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• असौ: that (man)
• असौ: Karta (Apposition/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: असद्/अदस् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम

• वीक्ष्य: having looked/seen
• वीक्ष्य: Purvakala-kriya (पूर्वकाल-क्रिया)
• Type: Indeclinable
• Root: वीक्ष्/विक्ष् (धातु) + त्वा (क्त्वा)
• Form: क्त्वा-लोपेण ‘वीक्ष्य’ (gerund); पूर्वक्रिया

• उच्छिष्टम्: defiled/impure
• उच्छिष्टम्: Karma (Object qualifier/कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: उद् + शिष् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘तदंशुकम्’ इत्यस्य विशेषण

• तत्: that
• तत्: Karma (Object determiner/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘that’

• अंशुकम्: cloth/garment
• अंशुकम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अंशुक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• चिक्षेप: (he) threw
• चिक्षेप: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: क्षिप् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• दूरतः: from a distance
• दूरतः: Adverbial (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: दूरतः (अव्यय)
• Form: अव्यय; अपादानार्थक/देशवाचक (from afar/at a distance)

• अस्पृश्यम्: untouchable (impure)
• अस्पृश्यम्: Karma (Object qualifier/कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अ (निषेध) + स्पृश्य (कृदन्त/प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण—‘not to be touched/untouchable’

• शौचम्: purification/cleansing
• शौचम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: शौच (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• कृत्वा: having done
• कृत्वा: Purvakala-kriya (पूर्वकाल-क्रिया)
• Type: Indeclinable
• Root: कृ (धातु) + त्वा (क्त्वा)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund); पूर्वक्रिया

• विधानतः: according to the prescribed rule
• विधानतः: Adverbial (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: विधानतः (अव्यय)
• Form: अव्यय; तसिल्-प्रत्ययान्त (according to rule/prescription)

Speaker

Narrator (contextual Purāṇic narrator; specific speaker not stated in snippet)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā tīrtha (contextual)

Type: ghat

Skanda Dialogue

Listener: null

Visual Art Cues

Scene: Morning/awakening: the brāhmaṇa notices the defiled cloth, throws it far away, then performs purification rites with water and controlled gestures.

Characters & Entities

• Yājñavalkya

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Dharma is maintained through vigilance regarding purity and by following prescribed purification (śauca) when impurity occurs.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific sacred site is mentioned in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

Śauca—purificatory conduct—performed “according to rule” (vidhānataḥ) after contact with a defiled object.