Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 20

Devanagari script

अनाशकं तु यः कुर्यात्तस्मिंस्तीर्थे नराधिप । अनिवर्त्या गतिस्तस्य रुद्रलोकं स गच्छति

Transliteration

anāśakaṃ tu yaḥ kuryāttasmiṃstīrthe narādhipa | anivartyā gatistasya rudralokaṃ sa gacchati

Translation

اے بادشاہ! جو شخص اُس تیرتھ میں روزہ رکھے، اُس کی گتی ناقابلِ واپسی ہو جاتی ہے؛ وہ رودر لوک کو پہنچتا ہے۔

Word by Word

• अनाशकम्: a fast (act of fasting)
• अनाशकम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अनाशक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; ‘अनाशक’ = उपवास/अनशन-विशेषः (fasting)

• तु: but/indeed
• तु: Discourse particle (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात/अवधारणार्थ-समुच्चयार्थ (but/indeed)

• यः: who
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्धसूचक-यः (who)

• कुर्यात्: should perform
• कुर्यात्: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; ‘कुर्यात्’ = should do/perform

• तस्मिन्: in that
• तस्मिन्: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन; ‘in that’

• तीर्थे: at the tīrtha (holy place)
• तीर्थे: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन; ‘at the sacred ford/place’

• नराधिप: O king (lord of men)
• नराधिप: Sambodhana (Vocative/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: नर + अधिप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (‘नराणाम् अधिपः’)

• अनिवर्त्या: irrevocable
• अनिवर्त्या: Visheshana (Adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अनिवर्त्य (प्रातिपदिक; कृदन्त-विशेषण)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘अनिवर्त्य’ = न निवर्तयितुं शक्या (irrevocable)

• गतिः: course/destination
• गतिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: गति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• तस्य: of him
• तस्य: Shashthi-sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), एकवचन; ‘of him’

• रुद्रलोकम्: Rudra’s world
• रुद्रलोकम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: रुद्र + लोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (‘रुद्रस्य लोकः’)

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• गच्छति: goes
• गच्छति: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: लट् (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

Speaker

Narrator addressing a king (listener implied by “narādhipa”; narrator likely Sūta/Lomaharṣaṇa)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā-tīrtha (unspecified sub-tīrtha in Revākhaṇḍa context)

Type: ghat

Skanda Dialogue

Listener: A king (narādhipa)

Visual Art Cues

Scene: A pilgrim-ascetic fasting on the bank of the Revā, with a liṅga shrine nearby; Śiva’s luminous realm hinted above as the fruit of the vow.

Characters & Entities

• Rudra (Śiva)
• Tīrtha (Revā-region)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Austerity performed at a sanctified place is amplified, directing the seeker toward Śiva’s realm.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Revā Khaṇḍa tīrtha associated with Karañja’s Śiva-sthāpanā.

What ritualistic prescription is mentioned?

Anāśaka/upavāsa (fasting) undertaken at the tīrtha.