Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 43

Devanagari script

सहिता ऋषिसंघैश्च तथा सिद्धसुरासुरैः । एवमुक्ता महादेव उमया सहितो विभुः

Transliteration

sahitā ṛṣisaṃghaiśca tathā siddhasurāsuraiḥ | evamuktā mahādeva umayā sahito vibhuḥ

Translation

رِشیوں کے جتھوں کے ساتھ، نیز سِدھوں، دیوتاؤں اور اسوروں سمیت—یوں مخاطب کیے جانے پر—سروقدرت مالک مہادیو اُما کے ساتھ موجود تھے۔

Word by Word

• सहिता: accompanied
• सहिता: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सह (उपसर्ग) + इ (धातु) → सहित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त (क्त); स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन; विशेषणम् (उमा/देवी)

• ऋषिसंघैः: with groups of sages
• ऋषिसंघैः: Sahakari (Association/सहकारि)
• Type: Noun
• Root: ऋषि + संघ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; तृतीया-विभक्ति; बहुवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुषः (ऋषीणां संघैः)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय-बोधक (conjunction)

• तथा: also
• तथा: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण

• सिद्धसुरासुरैः: with Siddhas, gods, and demons
• सिद्धसुरासुरैः: Sahakari (Association/सहकारि)
• Type: Noun
• Root: सिद्ध + सुर + असुर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; तृतीया-विभक्ति; बहुवचन; समासः—द्वन्द्वः (सिद्धाः च सुराः च असुराः च)

• एवम्: thus
• एवम्: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक (adverb: ‘thus’)

• उक्ता: having been addressed/spoken to
• उक्ता: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: वच् (धातु) → उक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त (क्त); स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन; कर्मणि-प्रयोगार्थक (passive sense)

• महादेवः: Mahādeva (Śiva)
• महादेवः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: महादेव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन; समासः—कर्मधारयः (महान् + देवः)

• उमया: with Umā
• उमया: Sahakari (Association/सहकारि)
• Type: Noun
• Root: उमा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; तृतीया-विभक्ति; एकवचन

• सहितः: accompanied
• सहितः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सह (उपसर्ग) + इ (धातु) → सहित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त (क्त); पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन; विशेषणम् (विभुः/महादेवः)

• विभुः: the Lord
• विभुः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विभु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन

Speaker

Sūta (narrative description)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā-tīra (assembly locus)

Type: ghat

Skanda Dialogue

Listener: A sage/interlocutor

Visual Art Cues

Scene: A grand congregation on the riverbank: ṛṣis with matted locks, siddhas in luminous forms, devas radiant, asuras formidable yet present; Śiva stands with Umā as the axis of the assembly.

Characters & Entities

• Mahādeva (Śiva)
• Umā
• Ṛṣis
• Siddhas
• Devas
• Asuras

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacred events at tīrthas are witnessed by beings across realms, implying that tīrtha-mahātmya has cosmic scope.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Revā/Narmadā setting where Śiva and Umā are described amid a cosmic assembly.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it is a narrative verse situating the divine dialogue in a grand assembly.