Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 10

Devanagari script

शक्र उवाच । नर्मदातटमाश्रित्य द्वादशाब्दं जितेन्द्रियः । आराधय शिवं शान्तं पुनः प्राप्स्यसि सद्गतिम्

Transliteration

śakra uvāca | narmadātaṭamāśritya dvādaśābdaṃ jitendriyaḥ | ārādhaya śivaṃ śāntaṃ punaḥ prāpsyasi sadgatim

Translation

شکر نے کہا: نَرمدا کے کنارے پناہ لے کر، بارہ برس حواس کو قابو میں رکھ، اور پُرسکون بھگوان شِو کی آرادھنا کر؛ یوں تو پھر سے سَدگتی کو پا لے گا۔

Word by Word

• शक्रः: Śakra (Indra)
• शक्रः: Karta (Speaker/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शक्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; वक्ता

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार, प्रथमपुरुष, एकवचन

• नर्मदातटम्: the bank of the Narmadā
• नर्मदातटम्: Karma (Object with gerund/कर्म)
• Type: Noun
• Root: नर्मदा (प्रातिपदिक) + तट (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; उपपद-सम्बन्धे (आश्रित्य)

• आश्रित्य: having resorted to
• आश्रित्य: Kriya (Prior action/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ-√श्रि (धातु) (कृदन्त; ल्यप्-प्रत्यय)
• Form: क्त्वान्त/ल्यबन्त (gerund/absolutive), पूर्वकालिक क्रिया

• द्वादश: twelve
• द्वादश: Sambandha (Quantifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: द्वादश (संख्या-प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययवत् संख्या; विशेषणम् (अब्दम्)

• अब्दम्: years (for a period)
• अब्दम्: Adhikarana (Time/कालाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अब्द (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कालाधिकरणे द्वितीया (duration)

• जितेन्द्रियः: having conquered the senses
• जितेन्द्रियः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: जित (कृदन्त-प्रातिपदिक; √जि) + इन्द्रिय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (त्वम् implied)

• आराधय: worship/propitiate
• आराधय: Kriya (Command/आज्ञा)
• Type: Verb
• Root: आ-√राध् (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• शिवम्: Śiva
• शिवम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: शिव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्म

• शान्तम्: peaceful
• शान्तम्: Karma (Object qualifier/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: शान्त (कृदन्त-प्रातिपदिक; √शम्)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (शिवम्)

• पुनः: again
• पुनः: Sambandha (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: पुनः (अव्यय)
• Form: क्रियाविशेषण-अव्यय (adverb)

• प्राप्स्यसि: you will attain
• प्राप्स्यसि: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √प्राप् (धातु)
• Form: लृट्-लकार (Simple Future), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• सद्गतिम्: good state/destiny
• सद्गतिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सत् (प्रातिपदिक) + गति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्म

Speaker

Śakra (Indra)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā (Narmadā)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Indra prescribes a clear remedy: live on Narmadā’s bank for twelve years with conquered senses and worship the tranquil Shiva; the scene shifts from judgment to compassionate instruction.

Characters & Entities

• Śakra (Indra)
• Narmadā (Revā)
• Śiva

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Self-control joined with sustained devotion to Śiva transforms past wrongdoing into renewed spiritual uplift (sadgati).

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Narmadā (Revā) riverbank is praised as a potent setting for tapas and Śiva-ārādhana.

What ritualistic prescription is mentioned?

A twelve-year observance on the Narmadā’s bank, living as jitendriya (sense-controlled) and worshipping Śiva.