Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 24

Devanagari script

अथाहं भयादुद्विग्नस्तरन्बाहुभिरर्णवम् । तत्रस्थोऽहं महामत्स्यमपश्यं मदसंयुतम्

Transliteration

athāhaṃ bhayādudvignastaranbāhubhirarṇavam | tatrastho'haṃ mahāmatsyamapaśyaṃ madasaṃyutam

Translation

پھر خوف سے گھبرا کر میں نے اپنے بازوؤں کے سہارے سمندر میں تیرنا شروع کیا؛ اور وہاں میں نے ایک عظیم الجثہ مچھلی دیکھی جو زبردست قوت سے بھرپور تھی۔

Word by Word

• अथ: then
• अथ: Sambandha (Discourse marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अनन्तरार्थक-अव्यय (then/now)

• अहम्: I
• अहम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (1st person pronoun, Nominative, Singular)

• भयात्: from fear, out of fear
• भयात्: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Noun
• Root: भय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति, एकवचन (Neuter, Ablative, Singular)

• उद्विग्नः: agitated, frightened
• उद्विग्नः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: उद्विग्न (कृदन्त, √विज्/विग् धातु; उद्-उपसर्ग, क्त)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (Past participle, Nom. sg)

• तरन्: crossing, swimming across
• तरन्: Kriya-visheshana (Adverbial participle/क्रियाविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तरन् (कृदन्त, √तॄ/तृ धातु)
• Form: वर्तमानकृदन्त (शतृ), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; क्रियाविशेषणवत् (while crossing)

• बाहुभिः: with (my) arms
• बाहुभिः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: बाहु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन (Masculine, Instrumental, Plural)

• अर्णवम्: ocean
• अर्णवम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अर्णव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (Masculine, Accusative, Singular)

• तत्रस्थः: standing there, being there
• तत्रस्थः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तत्र (अव्यय) + स्थ (कृदन्त, √स्था क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (Masculine, Nominative, Singular)

• अहम्: I
• अहम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (Nominative Singular)

• महा: great
• महा: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: महा (प्रातिपदिक)
• Form: उपसर्जन-विशेषण (prefixal adjective)

• मत्स्यम्: fish
• मत्स्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मत्स्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (Masculine, Accusative, Singular)

• अपश्यम्: I saw
• अपश्यम्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √पश्/दृश् (धातु)
• Form: लङ्-लकार (अनद्यतनभूत), उत्तमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद (Imperfect, 1st sg, Parasmaipada)

• मदसंयुतम्: possessed of vigor/impetuosity
• मदसंयुतम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मद + संयुत (प्रातिपदिक; संयुत = √युज् क्त, सम्-उपसर्ग)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (Accusative Singular); मत्स्यम् इति विशेषण (endowed with intoxication/force)

Speaker

A narrator-sage addressing a king

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Implied; direct address appears next verse

Visual Art Cues

Scene: A terrified swimmer in dark waters turns to behold an enormous fish rising—its body vast, eyes blazing, the sea churning around it.

Characters & Entities

• Mahāmatsya (great fish; Matsya motif)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

When fear peaks in dissolution, the Lord’s saving presence manifests in an accessible form.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No site is named in this verse; it introduces a Matsya-like salvific episode within the Revā Khaṇḍa setting.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.