Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 22

Devanagari script

शृङ्गं चैवाद्रिराजस्य भासयन्तं दिशो दश । द्वितीयोऽन्यो मनुर्दृष्टः पुत्रपौत्रसमन्वितः

Transliteration

śṛṅgaṃ caivādrirājasya bhāsayantaṃ diśo daśa | dvitīyo'nyo manurdṛṣṭaḥ putrapautrasamanvitaḥ

Translation

میں نے پہاڑوں کے راجا کی چوٹی بھی دیکھی جو دسوں سمتوں کو روشن کر رہی تھی؛ اور میں نے ایک اور منو کو بھی دیکھا—دوسرا—جو اپنے بیٹوں اور پوتوں کے ساتھ تھا۔

Word by Word

• शृङ्गम्: peak, horn (summit)
• शृङ्गम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: शृङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (Neuter, Nom./Acc., Singular)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• एव: indeed, just
• एव: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: निश्चय/अवधारण-अव्यय (emphatic particle)

• अद्रिराजस्य: of the king of mountains
• अद्रिराजस्य: Shashthi-sambandha (Genitive relation/षष्ठीसम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अद्रिराज (प्रातिपदिक: अद्रि + राजन्)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन (Masculine, Genitive, Singular)

• भासयन्तम्: illuminating
• भासयन्तम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: भासयत् (कृदन्त, √भास्/भासय् धातु)
• Form: वर्तमानकृदन्त (शतृ), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (Present active participle, Neuter, Acc., Singular)

• दिशः: directions
• दिशः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: दिश् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन (Feminine, Accusative, Plural)

• दश: ten
• दश: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दशन्/दश (प्रातिपदिक, संख्या)
• Form: संख्यावाचक, अव्ययवत्/अविकारी प्रयोग; (here) दिशः इति विशेषण (numeral used adjectivally)

• द्वितीयः: the second
• द्वितीयः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: द्वितीय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (Masculine, Nominative, Singular)

• अन्यः: another
• अन्यः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (Masculine, Nominative, Singular)

• मनुः: Manu
• मनुः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मनु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (Masculine, Nominative, Singular)

• दृष्टः: was seen
• दृष्टः: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृष्ट (कृदन्त, √दृश् धातु)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मणि-प्रयोगार्थः (past passive participle used predicatively: 'was seen')

• पुत्रपौत्रसमन्वितः: accompanied by sons and grandsons
• पुत्रपौत्रसमन्वितः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पुत्र + पौत्र + समन्वित (प्रातिपदिक; समन्वित = √अन्वि/अन्वय् + सम्, क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (Masculine, Nominative, Singular); समासे षष्ठी-तत्पुरुषभावः (endowed with sons and grandsons)

Speaker

A narrator-sage addressing a king

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā (Narmadā) kṣetra (contextual frame)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Bhārata / interlocutor addressed as ‘O Bhārata’ (explicit in nearby verses)

Visual Art Cues

Scene: A blazing mountain-peak like a cosmic lamp casts light to the ten directions; nearby stands a Manu-figure with sons and grandsons, suggesting a new epoch of humanity.

Characters & Entities

• Manu
• Adrirāja (king of mountains)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Dharma and cosmic order persist through manvantaras; lineage and responsibility continue even amid vast upheavals.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No explicit tīrtha is named; the verse uses cosmological imagery rather than local praise.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.