Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 10

Devanagari script

एतद्वः कथितं सर्वं यत्पृष्टमखिलं द्विजाः । यन्महेशमुखाच्छ्रुत्वा वायुराह ऋषीन्प्रति

Transliteration

etadvaḥ kathitaṃ sarvaṃ yatpṛṣṭamakhilaṃ dvijāḥ | yanmaheśamukhācchrutvā vāyurāha ṛṣīnprati

Translation

اے دو بار جنم لینے والو! جو کچھ تم نے پورے طور پر پوچھا تھا وہ سب تمہیں بیان کر دیا گیا ہے—وہی جو مہیش (شیو) کے دہنِ مبارک سے سن کر وایو نے رشیوں کے سامنے کہا۔

Word by Word

• एतत्: this (matter)
• एतत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; सर्वनाम (demonstrative pronoun)

• वः: to/for you (pl.)
• वः: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6), बहुवचन; सर्वनाम (enclitic)

• कथितम्: told, narrated
• कथितम्: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कथ् (धातु) + क्त (कृदन्त-प्रत्यय)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• सर्वम्: all, entire
• सर्वम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; विशेषण

• यत्: which/that (what)
• यत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; सम्बन्धसूचक सर्वनाम (relative)

• पृष्टम्: asked
• पृष्टम्: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्रच्छ् (धातु) + क्त (कृदन्त-प्रत्यय)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• अखिलम्: entire, without remainder
• अखिलम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अखिल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; विशेषण

• द्विजाः: O twice-born (brahmins)
• द्विजाः: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन; संबोधनार्थे प्रथमा (vocative sense)

• यत्: which/that (having which)
• यत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; सम्बन्धसूचक सर्वनाम (relative)

• महेश-मुखात्: from the mouth of Maheśa (Śiva)
• महेश-मुखात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: महेश (प्रातिपदिक) + मुख (प्रातिपदिक)
• Form: पञ्चमी (5), एकवचन; तत्पुरुष-समास (षष्ठी-तत्पुरुष): महेशस्य मुखम् → महेशमुखम्; तस्मात्

• श्रुत्वा: having heard
• श्रुत्वा: Kriya (Gerundial/क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु) + त्वा (क्त्वा-प्रत्यय)
• Form: क्त्वान्त अव्यय (gerund), पूर्वकालिक क्रिया

• वायुः: Vāyu
• वायुः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वायु (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन

• आह: said
• आह: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अह्/ब्रू (धातु; परस्मैपद)
• Form: लिट् (परोक्षभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन

• ऋषीन्: to the sages (as object of speech)
• ऋषीन्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: ऋषि (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, द्वितीया (2), बहुवचन

• प्रति: towards, to
• प्रति: Adhikarana (Directional/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: प्रति (अव्यय)
• Form: उपसर्ग/अव्यय; दिशार्थे/प्रत्यर्थे (towards)

Speaker

Narrative voice identifying Vāyu as transmitter (Vāyu speaking to ṛṣis/dvijas)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā/Narmadā (contextual)

Type: river

Skanda Dialogue

Listener: Dvijāḥ / ṛṣi-audience

Visual Art Cues

Scene: A forest hermitage assembly: Vāyu (as a sage-like divine narrator) recounts what he heard from Maheśa; attentive dvija-ṛṣis seated with kuśa grass, waterpots, and sacrificial implements.

Characters & Entities

• Vāyu
• Śiva (Maheśa)
• Ṛṣis
• Dvijas

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Purāṇic knowledge is safeguarded through lineage—Śiva’s teaching is transmitted faithfully via Vāyu to the sages.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse is a framing colophon-like statement; it supports the authority of the Revā Māhātmya rather than naming a single tīrtha.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it confirms completion/fulfillment of the inquiry and the authenticity of the narration.