Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 53

Devanagari script

त्रिषु लोकेषु विख्यातं पूजितं सिद्धिसाधनम् । भारभूत्यां च तीर्थानां स्थितमष्टोत्तरं शतम्

Transliteration

triṣu lokeṣu vikhyātaṃ pūjitaṃ siddhisādhanam | bhārabhūtyāṃ ca tīrthānāṃ sthitamaṣṭottaraṃ śatam

Translation

تینوں لوکوں میں مشہور، پوجا کے لائق، اور سدھی حاصل کرنے کا وسیلہ—بھار بھوتی میں بھی تیرتھوں کی ایک سو آٹھ تعداد قائم ہے۔

Word by Word

• त्रिषु: in the three
• त्रिषु: Adhikarana (Location qualifier/अधिकरण-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: त्रि (संख्या-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, बहुवचन; लोकेषु इति पदस्य विशेषणम्

• लोकेषु: worlds
• लोकेषु: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: लोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, बहुवचन

• विख्यातम्: renowned
• विख्यातम्: Kriya (Predicate adjective/क्रिया-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वि + ख्या (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (Past passive participle/क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विधेय/विशेषण

• पूजितम्: worshipped
• पूजितम्: Kriya (Predicate adjective/क्रिया-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पूज् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (Past passive participle/क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• सिद्धिसाधनम्: means of attainment (of success)
• सिद्धिसाधनम्: Karta (Predicate nominative/कर्ता-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: सिद्धि + साधन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुष (सिद्धेः साधनम्)

• भारभूत्याम्: at Bhārabhūtī (place)
• भारभूत्याम्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: भारभूति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन (स्थाननाम)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय (and)

• तीर्थानाम्: of tīrthas
• तीर्थानाम्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन

• स्थितम्: is situated
• स्थितम्: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (Past passive participle/क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; अस्त्यर्थे (is situated)

• अष्टोत्तरम्: eight more (i.e., 108)
• अष्टोत्तरम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अष्ट + उत्तर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुष (अष्ट अधिकम्) — शतम् इति पदस्य विशेषणम्

• शतम्: a hundred
• शतम्: Karta (Subject/predicate count/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; संख्यावाचक

Speaker

Bhārgava (implied)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Bhārabhūti-tīrtha cluster

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: sages/brāhmaṇas in frame narrative

Visual Art Cues

Scene: A celebrated riverside sacred townlet with 108 marked tīrtha-spots—small lingas, shrines, and ghāṭs—pilgrims performing pūjā; an aura of ‘siddhi’ suggested by yogins meditating nearby.

Characters & Entities

• Bhārabhūti
• Tīrtha
• Siddhi
• Three worlds (trailokya)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Pilgrimage and worship at famed tīrthas are framed as supports for siddhi—inner spiritual attainment aligned with dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Bhārabhūti is praised as hosting 108 tīrthas and being celebrated across the three worlds.

What ritualistic prescription is mentioned?

Worship (pūjā) is implied, but no detailed procedure is specified.