Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 54

अक्रूरेश्वरतीर्थे च सार्धं तीर्थशतं स्थितम् । विमलेश्वरतीर्थे तु रेवासागरसङ्गमे । दशायुतानि तीर्थानां साधिकान्यब्रवीन्मुनिः

akrūreśvaratīrthe ca sārdhaṃ tīrthaśataṃ sthitam | vimaleśvaratīrthe tu revāsāgarasaṅgame | daśāyutāni tīrthānāṃ sādhikānyabravīnmuniḥ

اکروریشور تیرتھ میں ایک سو اور آدھا (یعنی ڈیڑھ سو) تیرتھ قائم ہیں۔ مگر وملیشور تیرتھ میں، جہاں ریوا کا سمندر سے سنگم ہے، مُنی نے فرمایا کہ تیرتھ دس ہزار ہیں، بلکہ اس سے بھی زیادہ۔

अक्रूरेश्वरतीर्थेat Akrūreśvara-tīrtha
अक्रूरेश्वरतीर्थे:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootअक्रूर + ईश्वर + तीर्थ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष (अक्रूरस्य ईश्वरः, तस्य तीर्थम्)
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (and)
सार्धम्together with / plus
सार्धम्:
Sambandha (Modifier/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootसार्धम् (अव्यय)
Formअव्यय; सहार्थक-अव्यय (together with; plus)
तीर्थशतम्a hundred tīrthas
तीर्थशतम्:
Karta (Subject/predicate count/कर्ता)
TypeNoun
Rootतीर्थ + शत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुष (तीर्थाणां शतम्)
स्थितम्is situated
स्थितम्:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootस्था (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (Past passive participle/क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; अस्त्यर्थे
विमलेश्वरतीर्थेat Vimaleśvara-tīrtha
विमलेश्वरतीर्थे:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootविमल + ईश्वर + तीर्थ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; तत्पुरुष (विमलस्य ईश्वरः, तस्य तीर्थम्)
तुbut / indeed
तु:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; विरोध/विशेषार्थक निपात (but/indeed)
रेवासागरसङ्गमेat the confluence of Revā and the ocean
रेवासागरसङ्गमे:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootरेवा + सागर + सङ्गम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; तत्पुरुष (रेवायाः सागरस्य च सङ्गमः)
दशायुतानिten ayutas (100,000)
दशायुतानि:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootदश + अयुत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन; द्विगु-समास (ten ayutas = one hundred thousand)
तीर्थानाम्of tīrthas
तीर्थानाम्:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतीर्थ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन
साधिकानिadditional / exceeding
साधिकानि:
Visheshana (Qualifier of object/कर्म-विशेषण)
TypeAdjective
Rootसाधिक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; दशायुतानि इति पदस्य विशेषणम् (exceeding/plus)
अब्रवीत्said
अब्रवीत्:
Kriya (Main verb/क्रिया)
TypeVerb
Rootब्रू (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect/Past), प्रथमपुरुष, एकवचन
मुनिःthe sage
मुनिः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमुनि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

Bhārgava (implied) / ‘the sage’ (muni) as stated

Tirtha: Akrūreśvara-tīrtha; Vimaleśvara-tīrtha (Revā–Sāgara-saṅgama)

Type: sangam

Listener: sages/brāhmaṇas in frame narrative

Scene: A dramatic estuary where the Revā’s waters meet the sea; two prominent Śiva shrines—Akrūreśvara inland on the bank and Vimaleśvara near the confluence—surrounded by countless small tīrtha markers; pilgrims bathe as waves and river currents mingle.

A
Akrūreśvara-tīrtha
V
Vimaleśvara-tīrtha
R
Revā
S
Sāgara (ocean)
S
Saṅgama
T
Tīrtha

FAQs

Certain nodes—especially river–ocean confluences—are portrayed as exceptionally potent sacred geographies with multiplied tīrtha-presence.

Akrūreśvara-tīrtha and especially Vimaleśvara-tīrtha at the Revā–ocean confluence.

No explicit rite is given; the verse functions as a tīrtha-mahātmyic enumeration encouraging pilgrimage and worship.