Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 51

मोक्षतीर्थं हि सत्प्राहुः पुराणपुरुषाश्रितम् । भृगोः क्षेत्रे च तीर्थानां कोटिरेका समाश्रिता

mokṣatīrthaṃ hi satprāhuḥ purāṇapuruṣāśritam | bhṛgoḥ kṣetre ca tīrthānāṃ koṭirekā samāśritā

نیک لوگ اسے ‘موکش تیرتھ’ کہتے ہیں، کیونکہ یہ آدی پُرش (ازلی ہستی) کے سائے میں ہے۔ اور بھِرگو کے مقدس کھیتر میں تیرتھوں کی ایک کروڑ اور ایک مزید قائم ہونے کا بیان ہے۔

मोक्षतीर्थम्the liberation-tīrtha
मोक्षतीर्थम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootमोक्ष + तीर्थ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (मोक्षस्य तीर्थम्)
हिindeed
हि:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (emphatic/indeed)
सत्the good (people)
सत्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootसत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विप्राः/जनाः इत्यर्थे कर्तृविशेषणम्
प्राहुःhave said / call
प्राहुः:
Kriya (Main verb/क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र + अह् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन
पुराणपुरुषाश्रितम्resorted to by the Primeval Person
पुराणपुरुषाश्रितम्:
Karma (Object qualifier/कर्म-विशेषण)
TypeAdjective
Rootपुराण + पुरुष + आश्रित (आ-श्रि धातु + क्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुष-समास (पुराणः पुरुषः यस्य/यत्र, तेन आश्रितम्) — मोक्षतीर्थम् इति पदस्य विशेषणम्; आश्रित = क्त-कृदन्त (past participle)
भृगोःof Bhṛgu
भृगोः:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootभृगु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन
क्षेत्रेin the sacred region
क्षेत्रे:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootक्षेत्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (and)
तीर्थानाम्of tīrthas
तीर्थानाम्:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतीर्थ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन
कोटि-एकाone crore (in number)
कोटि-एका:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootकोटि + एका (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारय (कोटिरूपा एका)
समाश्रिताis resorted to / is established
समाश्रिता:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootसम् + आ + श्रि (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (Past passive participle/क्त), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कोटिरेका इति पदस्य विधेय

Bhārgava (implied); theological epithet references Purāṇa-Puruṣa (Viṣṇu)

Tirtha: Mokṣa-tīrtha (within/near Bhṛgu-kṣetra)

Type: kshetra

Listener: sages/brāhmaṇas in the narrative frame

Scene: A sacred riverbank kṣetra identified with Bhṛgu, with a prominent tīrtha labeled ‘Mokṣa-tīrtha’; a divine presence of the Purāṇa-Puruṣa is suggested by a radiant aura above the waters while pilgrims perform snāna and offer lamps.

M
Mokṣa-tīrtha
P
Purāṇa-Puruṣa
B
Bhṛgu-kṣetra
T
Tīrtha

FAQs

A tīrtha becomes a doorway to liberation when grounded in divine presence and sustained by dharmic tradition.

Mokṣa-tīrtha and Bhṛgu’s sacred region (Bhṛgu-kṣetra) are praised for extraordinary sanctity.

No explicit rite; the focus is on the mokṣa-bestowing status and the vast sacred geography.