Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 50

Devanagari script

कावेर्याः सङ्गमे विप्राः स्थिता पञ्चशती तथा । तीर्थानां पर्वसु तथा विशेषो मुनिनोदितः

Transliteration

kāveryāḥ saṅgame viprāḥ sthitā pañcaśatī tathā | tīrthānāṃ parvasu tathā viśeṣo muninoditaḥ

Translation

کاویری کے سنگم پر، اے برہمنو، پانچ سو تیرتھ قائم ہیں۔ اسی طرح تہواروں اور مقدس مواقع پر تیرتھوں کے خاص امتیازات کو بھی مُنی نے بیان کیا ہے۔

Word by Word

• कावेर्याः: of (the river) Kāverī
• कावेर्याः: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: कावेरी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन (Singular)

• सङ्गमे: at the confluence
• सङ्गमे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: सङ्गम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन

• विप्राः: Brahmins
• विप्राः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विप्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), बहुवचन (Plural)

• स्थिताः: stood / were present
• स्थिताः: Kriya (Predicate state/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (Past passive participle/क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विधेय (predicative)

• पञ्चशती: a group of five hundred
• पञ्चशती: Karta (Subject complement/कर्ता-विशेषण)
• Type: Noun
• Root: पञ्च + शती (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; द्विगु-समास (numeral compound)

• तथा: also / likewise
• तथा: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; अव्यय-प्रकारः—समुच्चय/अन्वयार्थ (also/likewise)

• तीर्थानाम्: of the sacred fords
• तीर्थानाम्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन

• पर्वसु: on festival/holy days
• पर्वसु: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पर्वन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, बहुवचन

• तथा: also
• तथा: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थ (also)

• विशेषः: a special distinction
• विशेषः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विशेष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• मुनिना: by the sage
• मुनिना: Karana (Agent/instrument in passive sense/करण)
• Type: Noun
• Root: मुनि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), एकवचन

• उदितः: declared / stated
• उदितः: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वद् (धातु) + उद्-उपसर्ग + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (Past passive participle/क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषः इति पदस्य विशेषणम्

Speaker

Bhārgava (implied)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāverī-saṅgama

Type: sangam

Skanda Dialogue

Listener: viprāḥ / sages addressed as ‘O brāhmaṇas’

Visual Art Cues

Scene: A luminous river-confluence with many small shrines and bathing-ghāṭas; brāhmaṇas and pilgrims gather on a parvan day while a sage points out the ‘special distinctions’ of the tīrthas.

Characters & Entities

• Kāverī-saṅgama
• Parvan (festival days)
• Tīrtha
• Muni

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacred places gain heightened efficacy at auspicious times; timing (parvan) intensifies tīrtha merit.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Kāverī-saṅgama is highlighted as exceptionally endowed with five hundred tīrthas.

What ritualistic prescription is mentioned?

The verse implies observances at tīrthas on parvan days, though it does not specify a single rite.