Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 37

Devanagari script

तथा हिरण्यगर्भायाः सङ्गमः पुण्यकीर्तनः । द्वीपेश्वरं नाम तीर्थं पुण्यं यज्ञेश्वरं तथा

Transliteration

tathā hiraṇyagarbhāyāḥ saṅgamaḥ puṇyakīrtanaḥ | dvīpeśvaraṃ nāma tīrthaṃ puṇyaṃ yajñeśvaraṃ tathā

Translation

اسی طرح ہِرَنیہ گربھا کے سنگم کا ذکر ہے جو ثواب کی شہرت رکھتا ہے؛ دْویپیشور نامی پاک تیرتھ؛ اور یَجْنیشور نامی مقدس آستانہ بھی۔

Word by Word

• तथा: also
• तथा: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थे (also)

• हिरण्यगर्भायाः: of Hiraṇyagarbhā
• हिरण्यगर्भायाः: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: हिरण्यगर्भा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6), एकवचन; genitive (of Hiraṇyagarbhā)

• सङ्गमः: confluence
• सङ्गमः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सङ्गम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन

• पुण्य-कीर्तनः: of holy renown / praised as holy
• पुण्य-कीर्तनः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पुण्य (प्रातिपदिक) + कीर्तन (प्रातिपदिक; √कीर्त् (धातु), भाव)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; कर्मधारयः (पुण्यं कीर्तनं यस्य/पुण्यकीर्तनः) विशेषणम् (of सङ्गमः)

• द्वीप-ईश्वरम्: Dvīpeśvara
• द्वीप-ईश्वरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: द्वीप (प्रातिपदिक) + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (द्वीपेश्वरम्)

• नाम: named/called
• नाम: Sambandha (Apposition marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: नाम (अव्यय)
• Form: संज्ञासूचक-अव्यय (indeclinable indicating name: 'called')

• तीर्थम्: sacred ford
• तीर्थम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन

• पुण्यम्: holy
• पुण्यम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पुण्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; विशेषणम् (of तीर्थम्)

• यज्ञ-ईश्वरम्: Yajñeśvara
• यज्ञ-ईश्वरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: यज्ञ (प्रातिपदिक) + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (यज्ञेश्वरम्)

• तथा: also
• तथा: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थे (also)

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) (deduced for Āvantya/Revā narrative style)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Hiraṇyagarbhā-sangama; Dvīpeśvara; Yajñeśvara

Type: sangam

Visual Art Cues

Scene: A luminous confluence with golden light rising from the waters (Hiraṇyagarbhā); an island shrine labeled Dvīpeśvara encircled by river; a yajña scene at Yajñeśvara with a fire-altar, priests offering ghee, and Śiva’s presence symbolized by a liṅga beside the kuṇḍa.

Characters & Entities

• Hiraṇyagarbhā-saṅgama
• Dvīpeśvara-tīrtha
• Yajñeśvara

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Merit is linked to both place and principle: tīrthas like Yajñeśvara sacralize the idea that sacrifice (yajña) and devotion are inseparable from pilgrimage.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Hiraṇyagarbhā-saṅgama, Dvīpeśvara-tīrtha, and Yajñeśvara are named as holy stations.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct prescription is given, though Yajñeśvara implies the sanctity of yajña-oriented worship.